W dniu 17 października 1948 roku , na terenie gminy Zbójna, odbyła się koncentracja patroli operujących w ramach KP NZW ,,Łuków''. Również tego dnia zebrała się Komenda Powiatu w składzie: Bronisław Chrzanowski ,,Orzeł''-,,Ostry'' 1 , Hieronim Rogiński ,,Róg'', Kazimierz Lenkiewicz ,,Warmiak'', Stanisław Waszkiewicz ,,Piskorz'', Dominik Milewski ,,Sokół''. Podczas narady dotychczasowy komendant powiatowy ,,Orzeł''-,,Ostry'' dobrowolnie zrzekł się swojej funkcji, a na jego miejsce został wybrany Hieronim Rogiński ,,Róg''.

W dniu 18 października nowy komendant Powiatu wydał rozkaz, który zatwierdzał nowy skład Komendy Powiatu ,,Łuków'':

Komendant Powiatu - chor. Hieronim Rogiński ,,Róg''

Zastępca - plut./sierż. Kazimierz Lenkiewicz ,,Warmiak''

Szef wywiadu - sierż. Bronisław Chrzanowski ,,Orzeł''-,,Ostry''

Sekretarz Komendy - Marian Borys ,,Czarny''

Szef PAS - plut. Stanisław Waszkiewicz ,,Piskorz''

Oddziały operujące w ramach Komendy zostały podzielone na trzy patrole PAS, pierwszym dowodził ,,Róg'', którego patrol nosił kryptonim ,,Chorąży'', drugi - krypt. ,,Sierżant Czarny'' - dowodzony był w zależności od potrzeb przez Mariana Borysa ,,Czarnego'' i Bronisława Chrzanowskiego ,,Orła''-,,Ostrego'' i trzeci - krypt. ,,Plutonowy'' - dowodzony przez szefa PAS Stanisława Waszkiewicza ,,Piskorza''.

Komenda Powiatu w tym kształcie działała do lipca 1949 r. Wtedy to została w zasadzie rozbita, a ocalałymi jej członkami byli: Hieronim Rogiński ,,Róg'', Marian Borys ,,Czarny'' i nie w pełni sprawny fizycznie Stanisław Waszkiewicz ,,Piskorz'' (podczas zasadzki urządzonej przez patrol milicji w dniu 4 maja 1948 r. otrzymał postrzał w głowę, w wyniku którego stopniowo tracił wzrok).

Początek dramatycznych zdarzeń stanowiła akcja przeprowadzona przez patrol dowodzony przez szefa wywiadu Bronisława Chrzanowskiego ,,Orła''-,,Ostrego''. Jego oddział, w składzie: Dominik Milewski ,,Sokół'', Marian Pieloch ,,Marek'', Kazimierz Lenkiewicz ,,Warmiak'' i Józef Pieloch ,,Sprytny'', w dniu 12 lipca 1949 r. dokonała napadu na kasjera Gminnej Spółdzielni Samopomocy Chłopskiej w Lachowie, pow. Kolno; partyzanci zabrali mu 935 748 zł. Po przeprowadzeniu akcji oddział wycofał się bez walki. Po tym fakcie oddziały II Brygady KBW rozpoczęły akcje pościgową oraz operację otoczenia terenu, w którym działał oddział. Podczas pościgu jako pierwszy został zabity Marian Pieloch ,,Marek''. Kazimierz Lenkiewicz ,,Warmiak'' podczas odwrotu z Lachowa został w Wykowie. Bronisław Chrzanowski ,,Orzeł''-,,Ostry'' wraz z Dominikiem Milewskim ,,Sokołem'' przeszli w okolice wsi Łacha, gm. Turośl. Tam przebywał już Józef Pieloch ,,Sprytny''. Tam razem, w trójkę, spędzili noc z 12 na 13 lipca 1949 r. w szuwarach nad jeziorem.

W tym czasie agent UBP o kryptonimie ,,Lipiec'' podał informację o miejscu pobytu oddziału dowodzonego przez Bronisława Chrzanowskiego. Resort natychmiast uruchomił grupę operacyjną składająca się z 17 funkcjonariuszy UBP i MO oraz batalionu KBW. Rankiem 14 lipca obława była kontynuowana; w tym czasie do wymienionej trójki dołączył ,,Warmiak''. Po południu doszło do strzelaniny z żołnierzami KBW, partyzanci rozbiegli się w różnych kierunkach. Bronisław Chrzanowski ,,Orzeł''-,,Ostry'' zaczął się wycofywać w stronę pobliskiego pola, ale został otoczony i popełnił samobójstwo, rozrywając się granatem. ,,Warmiak'' i ,,Sokół'' ukryli się w porosłym trzcina bagnie. ,,Sokół'' został zabity, kiedy ubowcy przeczesywali trzciny, gdyż nie wytrzymał psychicznie i wystrzelił w ich kierunku. ,,Warmiak'' przeczekał obławę i do zmierzchu stał po szyję w wodzie. Wyszedł, kiedy obławy już nie było. Ostatni z partyzantów, Józef Pieloch ,,Sprytny'', kiedy doszło do pierwszej strzelaniny , szybko się rozebrał i grabiami na ramieniu, udając pracującego chłopa, wyszedł z pola walki. Został zatrzymany i wylegitymowany przez żołnierzy. Nie posiadał jednak dokumentów, rzucił grabiami w jednego z żołnierzy KBW i skoczył w pobliskie krzaki. W wyniku ostrzału prowadzonego przez KBW został ranny w palce lewej ręki, ale udało się mu przejść przez linię obławy. Zabitych zabrano do Kolna.

W dniu 16 lipca 1949 Komenda poniosła jeszcze jedną stratę, we wsi Dobry Las, gm. Zbójna; na podstawie doniesienia tajnego agenta został otoczony i zabity Bolesław Bugnacki ,,Żeglin''. Znaleziono przy nim pistolet parabellum, granat i 14 sztuk amunicji.

,,Warmiak'' i ,,Sprytny'' spotkali się we wsi Łyse, gm. Turośl, u aptekarza, członka organizacji, a następnie przeszli do Nowej Rudy. Tam zostali zauważeni przez sołtysa Stanisława Stachelka, który doniósł o nich do PUBP w Kolnie. W następstwie tego w dniu 21 lipca 1949 r. o godz. 3 grupa operacyjna PUBP weszła do wsi Nowa Ruda, otoczono zabudowania gdzie przebywali partyzanci. Zostali aresztowani i przewieziono ich do PUBP w Kolnie.

Po likwidacji części KP NZW ,,Łuków'' w dniach od 12 do 21 lipca 1949 r. stan oddziału zmniejszył się do dziesięciu partyzantów. Byli to: Hieronim Rogiński ,,Róg'' jako Komendant Powiatu NZW ,,Łuków'', Stanisław Waszkiewicz ,,Piskorz'', Marian Borys ,,Czarny'', Wacław Bugnacki ,,Tygrys'', Stanisław Śledzik ,,Huragan'', Stanisław Gleba ,,Kuba'', Stanisław Grajek ,,Mazur'', Aleksander Góralczyk ,,Topór'', Romuald Korwek ,,Orzech'' i Wacław Lemański (pseudonim nieznany). Oddział podzielony był na trzy lub cztery 2-3 osobowe patrole.


1 Bronisław Chrzanowski ,,Chrzan'', ,,Orzeł'' , ,,Ostry'', sierż. NZW, ur. 29 XII 1922 r. w Szablaki, gm. Turośl, pow. Ostrołeka, pochodzenie chłopskie, rolnik. O początkach jego działalności konspiracyjnej niewiele wiadomo. Znany jest tylko fakt, że w konspiracji działał od 1941 r. Po ,,wyzwoleniu'' był miedzy innymi żołnierzem oddziału zbrojnego KP NSZ XIII/9 - Łomża dowodzonego przez Zbigniewa Nowaka ,,Halicza''. Przeszedł do NZW, gdzie był żołnierzem oddziału Hieronima Rogińskiego ,,Roga''. Na przełomie 1945 i 1946 r. mianowany przez ,,Roga'' na swojego zastepce w oddziale bojowym. Podczas amnestii nie ujawnił się i pozostał w konspiracji. Brał aktywny udział w reorganizacji struktur konspiracyjnych po akcji amnestyjnej i tworzeniu KP NZW ,,Łuzyca''- ,,Łuków''. W tym czasie wystepował jako nieformalny zastępca ,,Roga'',a po wyjeździe dowódcy na teren województwa bydgoskiego, na przełomie sierpnia i września 1947 r. objął dowództwo nad KP ,,Łużyca'' - ,,Łuków''. W dniu 17 X 1948 r. zrzekł się dowództwa na rzecz ,,Roga''. Zginął 14 VII 1949 r. na terenie gminy Turośl w trakcie operacji KBW. Powrót

 


< Powrót do strony głównej >


 

a