Oddział Czesława Czyża ,,Dzika''

Początki oddziału sięgają listopada 1949 r., kiedy to były dowódca patrolu PAS w oddziale ppor. Michała Bierzyńskiego ,,Sępa'' Czesław Czyż ,,Dzik'' rozpoczął jego organizowanie.

Urodził się 3 IV 1926 r. we wsi Dudy, gm. Łyse, pow. Ostrołęka. Syn Franciszka i Zofii. W NSZ od 1943 r. .Niedługo potem wywieziony na przymusowe roboty do Niemiec. Po powrocie w maju 1945 r. odnowił kontakty z organizacją za pośrednictwem Henryka Wisniewskiego ,,Jelenia'' ze wsi Pawełki, gm. Jedwabne. Początkowo był szeregowym żołnierzem NZW PAS Michała Biebrzyńskiego ,,Sępa''. W okresie póxniejszym dosłużył się funkcji dowódcy jednego z patroli. Na początku września 1946 r. został mianowany przez komendanta Powiatu ,,Łaba Północna'' por. Dominika Żurawskiego ,,Franka'' dowódca patrolu przy IV batalionie krypt. ,,Biebrza''. Patrol liczył od 5 do 10 ludzi. W marcu 1947 r. awansowany do stopnia plutonowego. Ujawniony wraz z całym patrolem w dniu 21 IV 1947 r. w PUBP Łomża, w Stawiskach. Po ujawnieniu mieszkał u swojej matki we wsi Krzywińskie, pow. Pisz. Do września tego roku pracował w gospodarstwie rolnym. W dniu 22 IX 1948 r. został powołany do odbycia służby wojskowej. Słuzył w 2 Pomorskim Batalionie Miotaczy Ognia w Modlinie. Ukończył Szkołe Podoficerską i otrzymał stopień kaprala i funkcję dowódcy drużyny. W dniu 12 VII 1949 r. nie powrócił na czas z przepustki. Został za to ukarany 4-tygodniowym pobytem w kompanii karnej. Po odbyciu kary został przeniesiony do 62 DP stacjonującej w Ełku, przybył tam w dniu 8 IX 1949 r. W dniu 9 IX 1949 r. zdezerterował z wojska. Później tłumaczył się, że podczas pobytu na przepustce dowiedział się, że niektórzy ujawnieni dowódcy patroli NZW byli aresztowani. W listopadzie 1949 r. zorganizował kilkuosobowy oddział zbrojny.

Najpierw nawiązał kontakt z Fabianem Konopką ,,Stawkiem'', pochodzącym ze wsi Gardoty, pow. Łomża, który z chwilą stworzenia oddziału objął funkcję jego zastępcy. Początkowo ukrywali się przeważnie u znajomych gospodarzy, bądź u członków rodziny ,,Stawka''. W grudniu 1949 r. do dwójki tej dołączył Jan Mieczkowski ,,Wolny'', który pochodził ze wsi Monety, pow. Pisz. W okresie późnieszym do oddziału dołączyli: ,,Śmigły'' (NN) , Mieczysław Gompert ,,Słowik'' - podobnie jak dowódca dezerter z WP, oraz Antoni Myśliński (bez pseudonimu). Każdy z partyzantów posiadał własną broń. ,,Dzik'' próbował nawiązać łączność z szefem PAS w KP NZW ,,Mazur'' - Wysokie Mazowieckie, Stanisławem Grabowskim ,,Wiarusem''-,,Szalonym'', myślał także o przyłączeniu się ze swoimi ludźmi do jego oddziału, lecz nic z tych planów nie wyszło.

Od czerwca 1950 r. oddział ,,Dzika'' był rozpracowywany przez PUBP w Łomży. Jednak pierwsze próby wykorzystania informatorów okazały sie nieskuteczne. Skuteczne okazało się dopiero skierowanie do oddziału rutynowego agenta Wacława Snarskiego ,,Księżyca'', który został wprowadzony do grupy jako członek rozbitego oddziału Gabriela Oszczapińskiego ,,Dzięcioła''. Dla dobrej łączności z agentem,UBP przysłał do posterunku MO w Tykocinie swoich trzech pracowników operacyjnych. Kiedy ,,Księżyc'' zdobył zaufanie dowódcy, poinformował go, że na terenie powiatu białostockiego ukrywają się dwaj jego znajomi, z którymi razem służył w oddziale ,,Dzięcioła''. Zgodnie z sugestiami swoich przełożonych, ,,Księżyc'' przyprowadził cały oddział w okolice wsi Piaski, pow. Białystok. Miało to miejsce w dniu 13 sierpnia 1950 r. Następnie ,,Księżyc'' oznajmił, ze sam musi odszukać swoich dwóch kolegów. Oddział stacjonował w okolicach wsi Kulesze-Chobotki. Faktycznie powrócił on z dwoma uzbrojonymi ,,partyzantami'', którzy przynieśli cztery butelki wódki, z czego dwie zawierały środki nasenne. W tym czasie w okolice przybyła skierowana przez WUBP Białystok grupa operacyjna składająca się z funkcjonariuszy UBP i 14 żołnierzy KBW. W nocy 15 sierpnia, kiedy członkowie oddziału po spożyciu alkoholu ze środkami nasennymi zasnęli, do akcji wkroczyła grupa operacyjna. Bez trudu obezwładnili ,,Dzika'', któremu udało się jeszcze krzyknąć: ,,Zdrada, UB!''. Okrzyk obudził jego partyzantów, którzy nie zdążyli chwycić za broń. Cała czwórka została wystrzelana przez ubowców. Zginęli:

  • Mieczysław Gompert ,,Słowik''
  • Jan Mieczkowski ,,Wolny''
  • Antoni Myśliński (bez pseudonimu)
  • ,,Śmigły'' (NN)

(Zwłoki żołnierzy oddziału Czesława Czyża ,,Dzika'' rozbitego 15 VIII 1950 r. Od góry leżą: Mieczysław Gompert ,,Słowik'', Antoni Myśliński, Jan Mieczkowski ,,Wolny'' i (NN) ,,Śmigły'')

Jedynym ocalałym był Fabian Konopko ,,Stawek'', który wcześniej odłączył się od grupy. Po zlikwidowaniu oddziału ,,Dzika'' kontynuował on działalność w grupie Hieronima Mioduszewskiego ,,Deski''.

W casie swojej dziwięciomiesięcznej działalności partyzanci ,,Dzika'' przeprowadzili kilka akcji, w zdecydowanej większości były to typowe akcje ekspropriacyjne, ale również wymierzone przeciwko milicji i działaczom PZPR.

(Plut. Czesław Czyż ,,Dzik'', od końca 1949 r. dowódca samodzielnego oddziału zbrojnego. Ujety 15 VIII 1950 r. )

Czesław Czyż ,,Dzik'' , aresztowany 15 VIII 1950 r., został skazany w dniu 22 VI 1951 r. przez WSR Białystok na karę śmierci. W dniu 9 VIII 1951 r. NSW zmienił mu orzeczoną karę na 15 lat więienia. Zwolniony 23 XII 1963 r.

 

 

(Opracowano na podstawie Sławomir Poleszak ''Podziemie antykomunistyczne w łomżyńskiem i grajewskiem 1944-1957'')


< Powrót do strony głównej >


 

a