Działalność Komendy Powiatu Narodowego Zjednoczenia Wojskowego kryptonim ''Łużyca''-''Łuków'' była związana strukturalnie z 16 Okręgiem NZW ''Mazowsze''-''Orzeł''. Po przeprowadzeniu akcji ujawnienia po lutym 1947 roku sytuacja na terenie Okręgu XVI uległa poważnym zmianom. Pełniący funkcję komendanta Okręgu kpt. Zbigniew Kulesza ,,Młot II'' ujawnił się, a tymczasowe dowództwo przejął dotychczasowy dowódca okręgowego PAS chor. Józef Kozłowski ,,Las'' , który teraz zmienił pseudonim na ,,Vis''. Komenda Okręgu pod kierownictwem chor. Józefa Kozłowskiego ,,Lasa''-,,Visa'' przetrwała do czerwca 1948 roku. W końcu 1948 roku powołana została czwarta Komenda XVI Okręgu NZW przez Witolda Boruckiego ,,Dęba''-,,Babinicza''. Odbudowana przez niego struktura składała się z czterech komend powiatowych. Jedną z nich była KP ,,Łuków'' ( powiat Kolno ) dowodzona przez Hieronima Rogińskiego ps. ''Róg''.

(Żołnierze Komendy Powiatu NZW Kolno.Od lewej Marian Borys ,,Czarny'', chor. Hieronim Rogiński ,,Róg'' i Stanisław Śledzik ,,Huragan'')

Hieronim Rogiński urodził się 30 września 1911 r. w Nowym Jorku dokąd rodzice Hieronima wyjechali. Jednakże powrócili poźniej do kraju. Po pierwszej wojnie światowej jego rodzice sprzedali posiadany w Zabielu, gmina Czerwone, majątek i przenieśli się do Torunia. Hieronim Rogiński ukończył cztery klasy gimnazjum, a następnie, powołany do odbycia zasadniczej służby wojskowej, został skierowany do podoficerskiej szkoły artylerii piechoty w Toruniu. Po awansie do stopnia plutonowego został podoficerem zawodowym Wojska Polskiego w Toruniu, gdzie służył do 1939 r. W 1941 r. rodzina Rogińskich powróciła do Zabiela, gdzie zamieszkała u krewnych.

Od 1942 r. był członkiem Związku Walki Zbrojnej, a następnie jako podoficer szkoleniowy saperów działał w ramach Obwodu Łomża Armii Krajowej. W 1943 r. przeszedł w szeregi Narodowych Sił Zbrojnych. Był żołnierzem oddziału kapitana Antoniego Kozłowskiego ˝Białego˝, a następnie porucznika Bolesława Kozłowskiego ˝Grota˝.

W dniu 30 czerwca 1944 r. koło Cieloszki wraz z oddziałem Armii Krajowej odbił aresztowanych członków Narodowych Sił Zbrojnych, którzy byli przewożeni pociągiem kolejki wąskotorowej. Po wejściu oddziałów sowieckich nadal był członkiem Narodowych Sił Zbrojnych, a następnie Narodowego Zjednoczenia Wojskowego. Był dowódcą 10-osobowego oddziału. Podczas amnestii w 1947 r. nie ujawnił się. W czerwcu tego roku objął stanowisko komendanta powiatu ˝Łużyca˝ Narodowego Zjednoczenia Wojskowego, obejmującego swoim zasięgiem teren części powiatów: kolneńskiego, ostrołęckiego i piskiego. Na przełomie sierpnia i września 1947 r. ze względów rodzinnych wyjechał na teren powiatu Sępólno w Bydgoskiem, gdzie osiadł wraz z żoną Henryką.

W dniu 8 marca 1948 r. został ranny i aresztowany przez Wojewódzki Urząd Bezpieczeństwa Publicznego w Bydgoszczy. W 1948 r. udało mu się uciec i powrócić na teren powiatu kolneńskiego. Od tego czasu był członkiem oddziału dowodzonego przez jego następcę na stanowisku powiatu sierżanta Bronisława Chrzanowskiego ˝Orła˝. W dniu 17 sierpnia 1948 r. na odprawie dowództwa powiatu został wybrany na stanowisko komendanta Komendy Powiatu Łuków, obejmującego swoim zasięgiem teren powiatu kolneńskiego. W skład dowodzonej przez chorążego Hieronima Rogińskiego komendy powiatu wchodziły trzy patrole partyzanckie operujące na terenie powiatów: kolneńskiego, ostrołęckiego i piskiego, liczące w pierwszym kwartale 1950 r. 16 partyzantów. Stoczyła one wiele potyczek z oddziałami UB, MO i KBW, między innymi w dniu 16 września 1948 r. we wsi Poryte, gmina Stawiski. W dniu 14 lipca 1949 r. w okolicach wsi Łacha, gmina Turośl, i w dniu 5 lipca 1950 r. w kolonii Leman, powiat Kolno.

W dniu 2 października 1951 r. Hieronim Rogiński został przewodniczącym Rady Rejonowej Rejonu ˝Karaś˝ Narodowego Zjednoczenia Wojskowego, obejmującego obszar części powiatów: łomżyńskiego, ostrołęckiego, piskiego, grajewskiego oraz cały powiat kolneński. Obszar ten sięgał na wschodzie aż po Radziłów i Jedwabne, a na północy obejmował większość Puszczy Piskiej, dochodził do jeziora Śniardwy. W początkach 1952 r. oddział ˝Roga˝ składał się z trzech patroli w liczbie około 10 partyzantów. ˝Róg˝ podjął w tym czasie przygotowania do akcji dywersyjnej, której celem miała być fabryka sklejki w Piszu, jeden z największych zakładów przemysłowych w tym regionie, lecz przygotowania te przerwało wydarzenie, do którego doszło w dniu 18 kwietnia 1952 r.

W ostatnim okresie przed śmiercią ,,Róg'' przewaznie ukrywał się indywidualnie lub w towarzystwie żony i dowódcy PAS Stanisława Waszkiewicza ,,Piskorza'', który wystepował w charakterze osobistej ochrony ,,Roga''. ,,Piskorz'' miał jednak poważne problemy zdrowotne. Z upływem czasu pogarszał się coraz bardziej stan jego zdrowia i miało to decydujący wpływ na jego decyzje. Zdając sobie sprawę z nieuchronnej utraty wzroku, postanowił wyjść z konspiracji. Mając nadzieję na odkupienie swoich dotychczasowych czynów oraz na pomoc lekarską, zdecydował sie na zdradę swojego dowodcy (,,Piskorz'' 8 VII 1953 r. został skazany na 15 lat więzienia, zwolniony warunkowo 5 VI 1956 r., zmarł w latach dziewięćdziesiatych).Wieczorem 17 kwietnia 1952 r. niepostrzeżenie opuścił bunkier, w którym ukrywał się razem z ,,Rogiem'' i jego żoną. Bunkier znajdował się w zabudowaniach Stefana Jermacza w Kolonii Czerwone, w odległości 10 km od Kolna. Mieścił się pod piwnicą domu mieszkalnego i służył partyzantom Komendy od września 1949 r. Znajdowało się w nim też radio. ,,Piskorz'' zgłosił sie na posterunek w Czerwonym i podał miejsce pobytu ,,Roga''. W dniu 18 kwietnia 1952 roku o godz. 2 grupa operacyjno-wojskowa w składzie 3 kompanii z I SBO KBW pod dowództwem kpt. Gołdyna wyjechała z Kolna do Czerwonego. Po okrążeniu wsi żolnierze otoczyli zabudowania pomocnika oddziału. Podczas tej operacji, około godziny 3, ,,Róg'' zauważył zbliżających się żołnierzy. Nie była już możliwa ucieczka ani obrona. ,,Róg'' podejrzewając zdradę ze strony ,,meliniarza'' usilował go zabić, ale tylko go zranił, sam natomiast popełnił samobójstwo. W bunkrze ujęto jego żonę Henrykę Rogińską. W schowku żołnierze znaleźli automat ,,Bergman'', pistolet, 4 granaty i 200 sztuk amunicji.

Na podstawie wstępnego rozpracowania dokonano wypadu do Zabiela, gm. Czerwone gdzie tego samego dnia , 18 kwietnia 1952 r., ujęto członka oddziału ''Roga'', Józefa Gugnackiego ''Wróbla'' ( w dniu 3 IX 1952 r. WSR w Białymstoku skazał go na 10 lat więzienia, zwolniony z więzienia 4 V 1956 r. ) .

(Zdjęcia pośmiertne Hieronima Rogińskiego ''Roga'')

Po jego śmierci dowództwo nad oddziałem przejął sierżant Marian Borys ˝Czarny˝, który zginął w dniu 12 sierpnia 1954 r. koło wsi Zaskrodzie, gmina Stawiski. Ostatni dowódca patrolu z oddziału ˝Roga˝ i ˝Czarnego˝, Romuald Korwek ˝Orzech˝, ukrywał się aż do roku 1960, kiedy to ujawnił się.

Chorąży Hieronim Rogiński ˝Róg˝ 24 października 2008 r. został pośmiertnie odznaczony przez prezydenta Lecha Kaczyńskiego Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski.

(Opracowano na podstawie Sławomir Poleszak ''Podziemie antykomunistyczne w łomżyńskiem i grajewskiem 1944-1957'')


Więcej informacji o Hieronimie Rogińskim ,,Róg'' - czytaj/pobierz...


< Powrót do strony głównej >


 

a