Oddział Hieronima Mioduszewskiego ps. ''Deska''


W listopadzie 2009 r. skontaktowała się z nami pani Alicja Smolik, wnuczka partyzanta Fabiana Konopka ps "Adam"-,,Stawek'' walczącego po wojnie w oddziale Hieronima Mioduszewskiego ps. ,,Deska". Przekazała nam pewne informacje, które pochodzą od żyjącej jeszcze córki Fabiana Konopka, Czesławy urodzonej w roku 1929. Aby zachować pamięć dla przyszłych pokoleń o tych co walczyli za Polskę - zamieszczamy posiadane przez nas informacje na stronie. Udostępniamy również zdjęcie Fabiana Konopka, którego sylwetka nigdzie dotychczas nie była publikowana w żadnym opracowaniu poświęconym podziemu niepodległościowemu po II wojnie światowej. Zdjęcia oraz krótki życiorys zostały zamieszczone na końcu strony poświęconej oddziałowi ,,Deski''.


Hieronim Piotr Mioduszewski ,,Deska'' , syn Władysława, urodzi się 21 IV 1922 r. w Dzięgiele, gm. Stawiski, pow. Łomża. Wykształcenie: 4 klasy gimnazjum, z zawodu slusarz. W konspiracji od 1941 r., początkowo w ZWZ-AK. W 1943 przeszedł do NSZ, gdzie został dowódcą plutonu. Po ''wyzwoleniu'' nadal w NSZ, a następnie w NZW. Do sierpnia 1946 r. pełnił funkcję dowódcy plutonu i szefa kompanijnego PAS w 8 kompanii KP NZW Grajewo krypt. ,,Orkan''. We wrześniu jego pluton przeniesiono do III batalionu krypt. ,,Staw'' w KP Łomża krypt. ''Łaba Północna''. Przed ujawnieniem mianowany dowódcą kompanii w tym batalionie. Ujawnił się w dniu 21 IV 1947 r. w PUBP Łomża-Stawiski.

Od początku 1951 r. Hieronim Mioduszewski zaczął sie ukrywać, w czerwcu 1951 r. zorganizował kilkuosobowy patrol.

Przez oddział przewinęło się 14 żołnierzy, przeważnie byłych ujawnionych i nieujawnionych członków NZW, pochodzących w większości z terenu gminy Stawiski, pow. Łomża.Obszarem operowania oddziału było pogranicze powiatów Łomża, Kolno, Grajewo i Pisz. Nie działał on w zwartej całości, ale w kilku patrolach, którymi dowodzili: dowódca oraz Edward Łepkowski ,,Most''-,,Bogdan'' 1 i Józef Iwanowski ,,Dunaj''- ,,Błyskawica'' 2 . Obaj wspomniani dowódcy patroli zaczęli się ukrywać wcześniej niż ,,Deska''. Natomiast kiedy do podziemia wrócił ,,Deska'', przeszli pod jego rozkazy. Początkowo grupa ,,Deski'' działała samodzielnie bez żadnej podległości strukturalnej. Dopiero po kilku miesiącach nawiązała kontakt z komendantem KP NZW ''Łuków'', chor. Hieronimem Rogińskim ''Rogiem'', którego patrole PAS operowały na terenie pogranicza powiatów Kolno, Grajewo, Łomża i Ostrołeka. Na podstawie wzajemnych uzgodnień ustalono termin wspólnego spotkania.

Do narady doszło w dniu 2 października 1951r. w lesie koło wsi Olszewo-Góra, gm. Stawiski, pow. Kolno. Hieronim Mioduszewski ,,Deska'' przyprowadził na nią swój oddział w składzie: Fabian Konopka ,,Adam''-,,Stawek'' 7 , Edward Łepkowski ,,Most''-,,Bogdan'', Edward Gutowski ,,Piotr'', Czesław Zakrzewski ,,Jeżyk'' 3 , Henryk Uchał ,,Kazik'', Antoni Rogowski ,,Mietek'' 4 , ,,Michał'' ( NN ) i ,,Tolek'' ( NN ). Efektem odprawy było powołanie organizacji pod zmienionym szyldem, Podziemnego Narodowego Zjednoczenia Wojskowego. Wybrano również dowództwo, uchwalono regulamin rejonu ,,Karaś''. Podziemną Radę Rejonową wybrano jednogłośnie. Jej przewodniczącym został ,,Róg'', jego zastępcą - ,,Adam''-''Stawek'', a sekretarzem ,,Michał'' ( NN ). Do zadań nowo wybranej Rady należec miało kierowanie zbrojnymi oddziałami podziemia i ogólna opieka nad Rejonem.

Prawdopodobnie na przełomie 1951 i 1952 r. oddział nawiązał łączność z niedokładnie rozpoznaną Organizacją Narodów Chrześcijańskich (ONCH).
Pod koniec stycznia 1952 r. do wsi Orlikowo, gm. Jedwabne, z Pisza dotarli ,,delegaci'' ONCH. Na kwaterę, w której przebywali ,,delegaci'', przybyli: Edward Łepkowski ,,Most''-,,Bogdan'', Józef Iwanowski Dunaj''-,,Błyskawica'', Władysław Madejski ,,Jurek'' i Czesław Zakrzewski ,,Jeżyk''. ,,Delegaci'' pytali o liczbę ukrywających się w terenie. Chcieli wśród nich przeprowadzić werbunek. Według ich słów organizacja miała na celu skupienie wokół siebie wszystkich, którzy chcą walczyć o wolność Polski. Podczas spotkania ,,delegaci'' spisywali życiorysy od wstępujących do organizacji. Do organizacji wstąpili wszyscy przybyli na zebranie. Po pewnym czasie wszyscy otrzymali legitymacje członkowskie.

W ostatnim okresie ukrywania się ,,Deska'' miał przy sobie trzech partyzantów: Fabiana Konopkę ,,Stawka''-,,Adama'', Edwarda Gutowskiego ,,Piotra'' i Henryka Uchala ,,Kazika''. Członkowie oddziału mieli cywilne ubrania.

W dniu 6 marca 1952 r. żołnierze KBW aresztowali Czesława Zakrzewskiego ''Jerzyka''. Tego dnia żołnierze KBW przeprowadzili wypady na ''meliny'' oddziału ,,Deski'' na pograniczu powiatów Łomża i Kolno. W ich wyniku we wsi Konopki-Monety , gm. Grabowo, pow. Grajewo , zatrzymano ''Jerzyka''.
Na podstawie przeprowadzonych przesłuchań funkcjonariusze UBP ustalili miejsce położenia bunkra, w którym przebywał ,,Deska'' i jego ludzie. Pluton 3 kompanii 09 baonu KBW dowodzony przez ppor. Niedźwieckiego okrążył las w okolicach wsi Orlikowo, gm. Jedwabne. W trakcie obławy oddziału nie było w tym rejonie, gdzyż w sile 7 ludzi przeprowadzał akcję w Przytułach, dzieki czemu znalazł sie poza linia okrążenia. Oddział powracał na ''melinę'' na dwóch saniach gdy w Orlikowie zauważył ich telegrafista KBW, który został przez nich ostrzelany. Żołnierze KBW rozpoczęli akcję pościgową, którą prowadzono w ciągu kilku następnych dni, nie dała ona jednak żadnych rzeultatów. W pierwszej i drugiej dekadzie kwietnia 1952 r. przeciwko grupom Hieronima Rogińskiego ''Roga'' i Hieronima Mioduszewskiego ''Deski'' grupa operacyjna ''Pisa'' podejmowała kilkakrotne wypady na ''meliny'' oddziałów, podczas których aresztowano członków ''siatki'' i współpracowników. Pozwoliło to na dokladniejsze rozpracowanie kryjówki oddziału.

W dniu 18 kwietnia 1952 r. przeprowadzono operację w Czerwonym, w trakcie której wykryto bunkier ''Roga''. Podczas okrążania ''Róg'' popełnił samobójstwo, a jego żonę aresztowano.

W okresie od 18 do 23 kwietnia 1952 r. przeprowadzono ponowne kilkakrotne akcje na ''meliny'' oddziałów ''Roga'' i ''Deski'' na terenie powiatów Kolno, Łomża i Grajewo, połączone z licznymi aresztowaniami współpracowników obu grup. Utrudniło to poruszanie sie oddziałów podziemia w terenie. W wyniku dalszego intensywnego rozpracowywania oddziału ''Deski'' funkcjonariuszom UB udało sie ustalić w przybliżeniu rejon jego ukrywania się. W porozumieniu z szefem PUBP Kolno dowódca GO ''Pisa'' mjr Szeliga zaplanował akcję operacyjną przeciwko ''Desce'' i jego ludziom. Operacje przeprowadzono w dniu 24 kwietnia 1952 r. w rejonie lasu położonego na północ od wsi Rosochate, gm. Przytuły, pow. Łomża. Według założen planu 3 kompania 1 batalionu SO KBW oraz 1 kompania SO WOP okrążyły las w rejonie Rosochate, a 1 i 2 pluton kompanii SO KBW okrążyły wieś Rosochate od strony południowej, z kolei kompania 1 batalionu SO KBW i 9 kompania 3 batalionu miały przeszukać las. Operację rozpoczęto o 3 w nocy, a po trzech godzinach grupy szturmowe pod kierownictwem dowódcy 9 kompanii ppor. Piotrowiaka zbliżyły się do niewielkiego, gęsto zalesionego wzniesienia, które porosłe było młodym sosnowym laskiem. Pluton dowodzony przez sierżanta Zworowskiego otrzymał polecenie dokładnego przeszukania wzniesienia i sprawdzenia czy wsród sosen nie ma sztucznych drzew maskujących bunkier. Dwóch zołnierzy odnalazło sosny o ''krótkich korzeniach'' i natychmiast dokładnie okrążono całe wzniesienie.

Grupa szturmowa dowodzona przez ppor. Piotrowiaka podczołgała się do miejsca, gdzie mógl być właz do bunkra. W tym momencie, kiedy zołnierze doczołgali się do włazu, padł strzał. Żołnierze wycofali się, a po chwili klapa włazu otworzyła sie i w kierunku żołnierzy poleciały rzucone przez partyzantów granaty. Pod osłoną ich wybuchów próbowali oni wydostać się z bunkra i wyrwać z okrążenia. Po wydostaniu się z bunkra na powierzchnię zaczeli sie ostrzeliwać. Pierwszy wyskoczył erkaemista, zajął stanowisko i prowadził ostrzał, który pozwolił wyjść z bunkra pozostałym partyzantom. Dowodzący grupą szturmową krzyknął do partyzantów: ,,Deska, poddaj się!'', ci odpowiedzieli odniem. Pierwszy serią z erkaemu trafiony został Fabian Konopka ,,Adam''-,,Stawek''. W pewnym momencie jednemu z partyzantów - w wyniku prowadzonego ognia - uszkodzono pistolet maszynowy, próbował ostrzeliwać się z pistoletu, ale zginął od kul kilku zołnierzy KBW. Podczas wymiany ognia rany odniósł Hieronim Mioduszewski ,,Deska''. Mimo tego w dalszym ciągu ostrzeliwał się, a po nieusłuchaniu wezwania do poddania się został zabity. Ostatni z partyzantów został ranny już podczas wychodzenia z bunkra. Podczas dalszej wymiany ognia również stracił zycie.

W wyniku tej akcji zlikwidowany został oddział w składzie :

  • Hieronim Mioduszewski ''Deska''
  • Fabian Konopka ''Stawek''-''Adam''
  • Edward Gutowski ''Piotr''
  • Henryk Uchal ''Kazik''

Po likwidacji partyzantów przystąpiono do dokładnej rewizji bunkra, lasu oraz wsi Rosochate. Zdobyto całe uzbrojenie oddziału: 1 rkm, 3 automaty, 1 kb, 4 pistolety, 6 granatów, 640 sztuk amunicji. Siły KBW nie poniosły żadnych strat.

Po śmierci Hieronima Mioduszewskiego ,,Deski'' dowodzenie nad resztą oddziału przejął Edward Łepkowski ,,Most''-,,Bogdan''. Jego oddział liczył siedmiu partyzantów. Dowództwo sprawował do 19 lipca 1952 r. Wtedy z kilkoma swoimi ludźmi przebywał nad Biebrzą, gdzie nawiązał łączność z dowódcą oddziału mjr. Janem Tabortowskim ,,Bruzdą''. Planowano współpracę między obiema grupami. Rozmowy przerwała nagła śmierć ,,Bogdana'', który utopił się w Biebrzy podczas kąpieli. Po jego smierci resztkami oddziału dowodził Józef Iwanowski ,,Dunaj''-,,Błyskawica''.

(Opracowano na podstawie Sławomir Poleszak ''Podziemie antykomunistyczne w łomżyńskiem i grajewskiem 1944-1957'' oraz katalogów IPN osób represjonowanych )


1 Edward Łepkowski ,,Bogdan'', ,,Most'' , syn Jana, ur. 1927 r. w Jurzec, gm. Stawiski, pow. Łomża. Żołnierz ZWZ-NZW III batalionu ,,Staw''. Ujawniony w dniu 31 III 1947 r. w PUBP w Łomży Po ujawnienu pracował wraz z ojcem w rodzinnym gospodarstwie rolnym. Na początku 1950 r. po otrzymaniu wezwania na posterunek MO w Stawiskach zaczął sie ukrywać. Początkowo samodzielnie, a nastepnie rozpoczął organizowanie kilkuosobowego oddziału zbrojnego. Podporządkowal oddział Hieronimowi Mioduszewskiemu ,,Deska''. Po jego śmierci 24 kwietnia 1952 r., przejął dowództwo nad resztą oddziału i kontynułował działalność. Zginął tragicznie, utopił sie podczas kąpieli w Biebrzy w dniu 19 VII 1952 r. Powrót

2 Józef Iwanowski ,,Dąb'', ,,Dunaj'', ,,Błyskawica'', syn Klemensa i Julianny, ur. 25 XII 1926 r., w Orlikowo, gm. Jedwabne, pow. Łomża. Wykształcenie: 3 klasy szkoły powszechnej, rolnik. Od 1945 r. w NSZ, póxniej w NZW. Ujawniony 25 III 1947 r. w PUBP w Łomży. Zaczął sie ponownie ukrywać w 1950 r. Początkowo zorganizował trzyosobową grupę. Dwaj jego kompani : Stanisław Mieczkowski ,,Szpak''-,,Zemsta'' 5 i Eugeniusz Bogusz ,,Żbik''-,,Chłest'' 6 byli ujawnionymi członkami NZW. Grupa została rozbita w dniu 3 IX 1950 we wsi Karwowo-Polki, gm. Jedwabne, pow. Łomża. ,,Błyskawicy'' udało się wydostać z obławy, a dwóch pozostałych aresztowano. Po pewnym czasie nawiązał kontakt z nowo powstałym oddziałem Edwarda Łepkowskiego ''Bogdan''. Po śmierci ,,Deski'' a następnie ,,Bogdana'' objął dowództwo resztek oddziału. Aresztowany 18 I 1953 roku przez oddział KBW we wsi Orlikowo. Powrót

3 Czesław Zakrzewski ,,Jeżyk'' , syn Bolesława i Aleksandry z Grabowskich, ur. 28 XII 1929 roku w Konopki-Monety, gm. Grabowo, pow. Grajewo. Ukończył 3 klasy szkoły powszechnej, rolnik. W 1948 r. powołany do Służby Polsce, gdzie pracował przy odgruzowywaniu Warszawy. W dniu 20 VII 1950 r. wstąpił do ORMO przy posterunku MO w Grabowie. Jesienią 1950 r. został powołany do wojska. Przed odejściem do służby, w listopadzie 1950 r., zorganizował zabawę w swojej wsi. Doszło na niej do bijatyki, podczas której użył broni palnej. Po tym wydarzeniu ścigany przez milicję i od listopada 1950 r. zaczął się ukrywać, początkowo samodzielnie, a w czerwcu 1951r. nawiązał kontakt z Edwardem Łepkowskim ,,Bogdanem'' i wszedł w skład jego oddziałku, przyjmując ps. ,,Jeżyk''. W styczniu 1952 wstąpił do organizacji ONCH. W dniu 5 III 1952 r. opuścił bunkier koło Orlikowa i udał się do domu po czysta bieliznę. Aresztowany w dniu 6 III 1952 r. we wsi Konopki-Monety w stodole Wacława Grabowskiego przez oddział KBW. Znaleziono przy nim pistolet TT i granat obronny, 19 sztuk amunicji do pistoletu i ryngraf z Matka Boską. Skazany przez WSR Białystok w dniu 7 VI 1952 r. na karę śmierci. W dniu 18 XI 1952 r. prezydent Bolesław Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Wyrok wykonano w dniu 28 XI 1952 r. w więzieniu w Białymstoku o godz. 10.10 rano, prawdopodobnie w więzieniu przy ul. Kopernika. Powrót

4 Antoni Rogowski ,,Mietek'', syn Feliksa i Aleksandry z Konopków, ur. 12 IX 1930 r. w Barżykowo, wykształcenie-6 klas szkoły powszechnej, rolnik. Jego matka posiadała 15-hektarowe gospodarstwo. Od sierpnia lub września 1951 r. zaczął sie ukrywać, po tym jak otrzymał wezwanie na posterunek MO w Stawiskach. Początkowo ukrywał się u rodziny, a następnie został członkiem oddziału ,,Bogdana'' i ,,Deski''. Po smierci ,,Bogdana'' nawiązał łączność z Janem Rogińskim ,,Lisem''. Aresztowany 12 IX 1952 r. podczas potyczki z oddziałem KBW po akcji aprowizacyjnej na GS we wsi Guty Stare pow. Pisz. Skazany 19 V 1953 r. przez WSR Białystok na karę dożywotniego więzienia. NSW zmienił karę do 15 lat więzienia. Na mocy amnestii 27 IV 1956 r.zmniejszono mu karę do 10 lat więzienia. Zwolniony 13 VI 1958 r. Mieszkał w Szczecinie. Powrót

5 Stanisław Mieczkowski ,,Szpak''-,,Zemsta'', syn Władysława i Władysławy, ur. 4 VI 1924 r. w Bagiennice, pow. Łomża, wykształcenie 4 oddziały szkoły powszechnej. Do ujawnienia się w dniu 21 IV 1947 r. członek NZW. W maju 1950 wznowił działalność. Udzielał pomocy działaczom podziemia, organizaował kwatery, żywność, zbierał informacje. Aresztowany 3 XI 1950 r. koło wsi Karwowo-Polki, gm. Jedwabne, pow. Łomża. Skazany na karę śmierci. 15 I 1951 Bolesław Bierut zamienił wyrok na dożywotnie więzienie, utratę praw na zawsze i przepadek mienia. 6 VIII 1956 r. zwolniony warunkowo przez Sąd Wojewódzki w Białymstoku. Powrót

6 Eugeniusz Bogusz ,,Żbik''-,,Chłest'', syn Antoniego i Marianny, ur. 4 XI 1930 w Kucze Duże, pow. Łomża, wykształcenie 4 oddziały szkoły powszechnej. Do ujawnienia się w dniu 27 III 1947 r. członek NZW. W październiku 1950 wznowił działalność. Aresztowany 3 XI 1950 r. koło wsi Karwowo-Polki, gm. Jedwabne, pow. Łomża. Skazany na karę śmierci. 15 I 1951 Bolesław Bierut zamienił wyrok na dożywotnie więzienie, utratę praw na zawsze i przepadek mienia. Zmarł w więzieniu we Wronkach 6 III 1952 r. Powrót

7 Fabian Konopka ,,Adam''-,,Stawek'', syn Stanisława i Zofii, ur. w 1905 r., brał udział w walkach we Wrześniu 1939 r., walczył w obronie Warszawy, do domu wrócił w listopadzie 1939 r. Po wojnie skazany na 5 lat więzienia i osadzony w więzieniu w Białymstoku. Wyszedł na mocy bierutowskiej ,,amnestii''. Był w domu rodzinnym na Wielkanoc (prawdopodobnie było to tuż przed rokiem 1950), wrócił strasznie pobity, udręczony. Wtedy to postanowił,że do więzienia nie wróci - poszedł do lasu.

Jego dom został spalony, a najstarsza córka - Czesława- musiała co tydzień stawiać się na posterunku w Przytułach. Rodzina byłą nękana rewizjami, niespodziewanymi przeszukaniami. Dziadek przychodził do domu w nocy. Wychodziła do niego tylko najstarsza córka - Czesława, która wynosiła mu jedzenie, papierosy, czyste ubrania. Młodsze dzieci, ani inni członkowie rodziny nic o tym nie wiedzieli. Dziadek obawiał się,że w razie przesłuchania małe dzieci szybko się załamią.Zginął w walce z UB, KBW 24 IV 1952 r. Powrót

(Zdjęcia obeliska odsłonietego w Rosochatach w roku 1995 na cześć oddziału Hieronima Mioduszewskiego ,,Deski'')

Również w kościele w Romanach znajduje się tablica pamiątkowa poświęcona oddziałowi ,,Deski''. Natomiast w białostockim muzeum jest sala poświęcona oddziałowi "Deski".


< Powrót do strony głównej >

a