Stanisław Orłowski ,,Piorun''


Plut./sierż. Orłowski Stanisław ps. ,,Cygan" ,,Piorun" - s. Antoniego i Bronisławy z domu Zacharewicz, ur. 07.07.1919 we wsi Przechodki, gm. Sztabin pow. Augustów. Wychowywał się i mieszkał w domu rodzinnym we wsi Fiedorowizna gm. Sztabin, pow. Augustów. Po ukończeniu siedmiu klas szkoły powszechnej pracował pomagając rodzicom, jako najstarszy z siedmiorga dzieci. W 1935, mając ukończone 16 lat, wstąpił, przy wydatnej pomocy swego wuja policjanta, do WP . Służył w Warszawie w jednostce na Marymoncie. Skończył kurs dla podoficerów zawodowych i w randze kaprala ( lub plutonowego) brał udział w kampanii wrześniowej, w szeregach Warszawskiej Brygady Pancerno - Motorowej.

Po zakończeniu działań wojennych wrócił do domu, gdzie pracował w gospodarstwie rodziców. Zagrożony aresztowaniem przez Sowietów, od 1940 r., do wybuchu wojny niemiecko - sowieckiej ukrywał się. W 1942 zawarł związek małżeński z Jadwigą Wąsewicz, a jednocześnie wstąpił do organizacji ,,Chłostra" i przyjął pseudonim ,,Piorun". W tymże roku, ze względu na aresztowania działaczy ,,Chłostry", zaczął się ukrywać. W połowie 1943 został żołnierzem AK w oddziale Stanisława Świątkowskiego ps. ,,Upiór" ,,Zapała". Pełnił w nim funkcję dowódcy drużyny likwidacyjnej.

Po wkroczeniu Armii Czerwonej, z rozkazu przełożonych wstąpił, w końcu 1944 do MO. Służbę pełnił na posterunku w Jaminach gm. Sztabin, pow. Augustów, a następnie został mianowany komendantem gmachu w KPMO w Augustowie. W dniu 04.04.1945, wraz z grupą podległych mu funkcjonariuszy, opuścił posterunek zabierając broń i dokumenty i dołączył do oddziału AKO dowodzonego przez plut. Jana Szumskiego ps. ,,Snop", a następnie por. Edwarda Wawiórko ps. ,,Lemiesz" ,,Skiba". W czerwcu 1945 po wyjeździe dowódców i części żołnierzy oddział wszedł w skład zgrupowania dowodzonego przez st. sierż. Władysława Stefanowskiego ps. ,,Grom". W zgrupowaniu tym pełnił funkcje dowódcy prowiantowego obozu, a jednocześnie zajmował się prowadzeniem wywiadu. Po rozbiciu, przez siły NKWD, zgrupowania ,,Groma" nad jez. Brożane w lipcu 1945, pozostał w konspiracji . Nie skorzystał z możliwości ujawnienia we wrześniu 1945 i wyjechał z terenu Augustowszczyzny. Przebywał w Warszawie oraz w miejscowości Rudzienice pow. Susz woj. Olsztyn ( obecnie wieś Rudzienice gm. Susz pow. Iława) używając danych Wacław Zarzecki. Prawdopodobnie pod koniec 1946 lub w początkach 1947 powrócił w rodzinne strony i rozpoczął odbudowę oddziału, który nie wszedł w struktury winowskie.

Nie ujawnił się także w kwietniu 1947, choć nie zabronił tego swoim podwładnym, z których część wyjechała na inny teren , a część ujawniła się. Wiosną 1947 jego grupa liczyła 4 osoby, a w okresie szczytowym 8 osób. Oddział, operujący głównie na terenie gm. Dębowo i Sztabin pow. augustowskiego został rozbity na skutek doniesienia informatora UB o ps. operacyjnym ,,Świerk", który w dniu 14.10.1949 doprowadził grupę operacyjną KBW i UB do obozowiska partyzantów, które znajdowało się prawdopodobnie w lesie ,,Łubianka" w gm. Dębowo pow. Augustów ( lasy jamińskie). Podczas walki zginęli trzej członkowie grupy ( Czesław Kunda, Edward Łazarski i Bronisław Orłowski) , aresztowany został jeden jej współpracownik, a ,,Piorunowi" udało się uciec. Po rozbiciu grupy, ,,Piorun" nawiązał kontakt oraz przeprowadził kilkanaście akcji z grupą ,,Gabrysia" ( Eugeniusz Gołębiowski) i ,,Lota" ( Edmund Krysiuk).

Prawdopodobnie od października 1950 do końca 1951 lub do początku 1952 ,,Piorun" ukrywał się sam ( przyczyny rozstania się z ,,Gabrysiem" i ,,Lotem" nie są znane) w okolicach domu rodzinnego. Na skutek szykan ze strony UB jego żona wraz z dziećmi zmuszona została do opuszczenia miejsca zamieszkania, a gospodarstwo zostało zniszczone. W związku z powyższym ,,Piorun" opuścił teren pow. Augustowskiego i przeszedł za Biebrzę, gdzie dołączył do grupy Edwarda Topczewskiego ,,Toporka" działającej głównie na terenie gminy Suchowola w powiecie sokólskim.

W dniu 30.08. 1952 korzystając z informacji swojego agenta o pseudonimie operacyjnym ,,Szczygieł" UB przy pomocy batalionu wojsk KBW osaczył trzech partyzantów ( ,,Piorun" ,,Toporek" i n/n ,,Czesiek Curzoniak" ) w stodole w gospodarstwie Jana Gniedziejko na kolonii wsi Pokośno gm. Suchowola pow. Sokółka. Po półgodzinnej walce wszyscy partyzanci polegli, a ich ciała zostały zabrane do Białegostoku.

 

Edward Topczewski ,,Jaguar'', ,,Toporek''

Ur. 4 kwietnia 1925r. w Wodziłówce. Syn Konstantego. Do AK wstąpił w 1943r. Brał udział w akcji "Burza". W 1945r. trafił do zgrupowania Aleksandra Rybnika ps "Jerzy" - "Piotrków" a po jego rozwiązaniu został przydzielony do oddziału Leona Suszyńskiego - "P-8". Używał wówczas pseudonimu "Jaguar". Późną jesienią 1946 roku, w połowie listopada, podczas obławy na obozowisko oddziału "P-8" w lesie w rejonie Kopisk - Rybniki, doszło do rozproszenia partyzantów. Lekko ranny "Jaguar", zdołał uciec i, kryjąc się, ocalał.

Ukrył się, i niebawem, wyjechał do Warszawy. Ujawnił się indywidualnie 16.04.1947r. w Białymstoku. Po ukończeniu kursu szkoleniowego i różnych perypetiach osiadł w rodzinnej wsi - Wodziłówce na obrzeżach Puszczy Knyszyńskiej. Ponownie wyjechał do Warszawy i podjął tam pracę w fabryce zabawek. Jednak bezpieka nie dawała mu spokoju - jesienią 1948 r. zaczęły się problemy. Zastraszany uciekł do lasu i zaczął się ukrywać. Zorganizował powinowską grupę przetrwania. W oddziale, którym dowodził, zaczął się posługiwać pseudonimem "Toporek". Początkowo rejonem jego działania była Puszcza Knyszyńska. Liczne ekspedycje UB/KBW skierowane przeciw oddziałowi zmusiły w końcu do zmiany rejonu ukrywania. Przedostał się wraz z oddziałem do rejonu słabo rozpoznanego - gminy Suchowola. Poległ w walce 30 sierpnia 1952 w zabudowaniach Gniedziejki na kolonii Pokośno (gmina Suchowola).

 


< Powrót do strony głównej >


 

a