Utworzenie Narodowego Zjednoczenia Wojskowego było wynikiem połączenia dwóch organizacji konspiracyjnych obozu narodowego - Narodowej Organizacji Wojskowej (NOW), istniejącej od 1939 r. i Narodowych Sił Zbrojnych (powstałych w 1942 r. w wyniku rozłamu w NOW). Obie weszły w skład Armii Krajowej w wyniku tzw. akcji scaleniowej (NOW w 1942 r., a NSZ w 1944 r.), zachowując pewną odrębność organizacyjną. W momencie wkroczenia na terytorium Polski armii sowieckiej w łonie Stronnictwa Narodowego przewagę zyskała koncepcja konsolidacji sił w walce z nowym okupantem, co doprowadziło do połączenia NSZ i NOW w jedna organizację pod nazwą NZW. Proces kształtowania się NZW trwał od listopada 1944 r. do czerwca 1945 r.

NZW uznawało Rząd RP na Uchodźstwie, a w kraju podlegało jedynie Wydziałowi Wojskowemu Stronnictwa Narodowego. Do czerwca 1945 r. stworzono strukturę organizacyjną, która oprócz NOW i NSZ objęła sporą liczbę byłych członków AK. Na czele NZW stała Komenda Główna, którą którą kierowali komendanci główni: płk Albin Rak ,,Lesiński'' (do stycznia 1945 r.); ppłk Władysław Owoc ,,Paweł'' (do marca 1945 r.); płk Tadeusz Danilewicz ,,Kuba'' (do grudnia 1945 r.); kpt. Włodzimierz Marszewski ,,Gorczyca'' (do lutego 1946 r.); płk Stanisław Banasik ,,Stefan'' (do stycznia 1948 r.).

Obszar całego kraju został podzielony na pięć obszarów: Obszar I Warszawski, Obszar II Lubelski, Obszar III Krakowski, Obszar IV Poznański i Obszar V Pomorski. W trzech ostatnich powołano jedynie Komendy Pogotowia Akcji Specjalnej ( PAS - dowództwo pionu bojowego). Niższymi szczeblami organizacyjnymi były okręgi. W latach 1945-1950 struktura przechodziła pewne modyfikacje. Większość okręgów miała rozbudowaną strukturę terenową, w ich skład wchodziły komendy powiatowe i rejonowe - głównie w okręgach wschodnich i centralnych. Znacznie słabsza była siatka organizacyjna w Wielkopolsce, na Śląsku i Pomorzu, ale i tam powstały zalążki komend okręgowych i sieci terenowej. Ogólna liczebność NZW wahała się w granicach 22000-30000. Ponadto NZW podlegały tzw. Oddziały Pomocnicze Wojskowe (młodzież od 13 do 18 lat), utworzone na bazie harcerstwa i liczące kilka tysięcy osób.

Główny ciężar walki NZW spoczywał na PAS (Pogotowie Akcji Specjalnej), którego siatka organizacyjna zachowała autonomię na wszystkich szczeblach NZW. Najsilniejsze oddziały PAS istniały na północnym Mazowszu, w Białostockiem, Lubelskiem i Rzeszowskiem. Poza tym funkcjonowały również oddziały partyzanckie NZW podległe bezpośrednio poszczególnym komendantom powiatowym.

Lata 1948-1949 to okres krótkotrwałego wzmocnienia organizacji wskutek powrotu wielu osób do podziemia. Po likwidacji przez UB komend okręgowych w latach 1949-1950 funkcjonowały jeszcze komendy powiatowe (niektóre do lat 1953-1954), dysponujące lokalnymi strukturami organizacyjnymi i oddziałami zbrojnymi.

W sensie ideowym NZW nawiązywało do NSZ. Stawiało to NZW na pozycji jednoznacznie wrogiej wobec władzy komunistycznej w Polsce i wspierającego ją Związku Sowieckiego. Organizacja nie była nastawiona wyłącznie na walkę zbrojną z władzą komunistyczną, dużą wagę przykładano do walki politycznej - starano się szeroko rozwijać propagandę. W marcu 1946 r. NZW weszło w skład Komitetu Porozumiewawczego Organizacji Demokratycznych Polski Podziemnej, którego celem była koordynacja działań całego podziemia.

Zobacz inne opracowania dotyczące NSZ i NZW - tutaj...


< Powrót do strony głównej >


 

a