Kalendarium Powstania Warszawskiego

27 lipiec 1944

Czwartek. Imieniny Julii, Natalii. Wsch. sł 5.03, zach. sł. 20.52, śr. temp. powietrza 17 C, zachmurzenie duże, lokalne deszcze, stan wody w Wisle 123 cm.

Niemcy opanowują panikę. Do miasta wracają ewakuowane uprzednio oddziały niemieckiej policji i SS. Zaczynają działać urzędy. Armia Czerwona opanowuje Garwolin i rozpoczyna przygotowania do przeprawy na zachodni brzeg Wisły pod magnuszewem. Niemieckie jednostki zmotoryzowane napływaja w rejon Modlina i Młocin. Posiłki pancerne grupowane są w Skierniewicach i Żyrardowie. Godz. 10.00 - zaczyna się odprawa Komendy Głównej AK w pełnym składzie. Zdania na temat podjęcia walki w stolicy są podzielone. W porozumieniu z pełnomocnikiem rządu, Komendant Główny AK, gen. Tadeusz Komorowski ,,Bór'' podejmuje decyzję, że w najbliższych dniach rozpocznie się walka o Warszawę. Termin wybuchu Powstania ma zależeć od sytuacji na froncie i zachowania Niemców. Około południa Komendant Okręgu Warszawskiego, płk. dypl. Antoni Chruściel ,,Monter'' odbywa ostatnią odprawę z dowódcami obwodów i ścisłym sztabem. Ok. godz. 17. władze niemieckie ogłaszają przez megafony wezwanie do stawienia się - na okres 10 dni, poczynając od dnia następnego - stu tysięcy mieszkańców Warszawy w wieku 17-65 lat do robót fortyfikacyjnych nad Wisłą. Godz. 19.00 - wobec zaistniałej sytuacji płk ,,Monter'', bez porozumienia z Komenda Główną, wydaje rozkaz o mobilizacji.

28 lipiec 1944

Piątek. Imieniny Wiktora, Innocentego. Wsch. sł 5.05, zach. sł. 20.50, śr. temp. powietrza 20 C, zachmurzenie średnie, stan wody w Wisle 122 cm.

Wczesnym rankiem rozkaz płk. Antoniego Chruściela ,,Montera'' dociera do oddziałów. Akcja mobilizacyjna przebiega szybko i sprawnie. Po kilkunastu godzinach tysiące ludzi czekają we wszystkich częsciach miasta na ustalenie Godziny ,,W'' i rozkaz uderzenia. Ludność stolicy bojkotuje niemieckie wezwanie do budowy fortyfikacji. Panuje nastrój oczekiwania i niepewności. Po południu, wobec braku reakcji okupanta, Komenda Główna AK decyduje sie odroczyć wybuch powstania i odwołac ostre pogotowie oddziałów. O godz. 16.00, z rozkazu płk. ,,Montera'', odwołane zostaje ostre pogotowie i oddziały powracają do początkowego ,,trwania w pogotowiu''.

29 lipiec 1944

Sobota. Imieniny Marty, Ludmiły. Wsch. sł 5.07, zach. sł. 20.49, śr. temp. powietrza 21 C, zachmurzenie średnie, stan wody w Wisle 126 cm.

Rozprężenie w niemieckim aparacie cywilnym i wojskowym zostaje całkowicie opanowane. Wojsko niemieckie minuje mosty: Poniatowskiego i Kierbedzia oraz umacnia mostowe przyczółki. Po ulicach krążą coraz liczniejsze patrole wojska i policji. Gen. Tadeusz Komorowski ,,Bór'' decyduje , że Powstanie wybuchnie o godz. 17.00. Płk. Antoni Chruściel ,,Monter'' melduje, że na powtórną mobilizację wystarczy 12 godzin.

30 lipiec 1944

Niedziela. Imieniny Piotra, Leopolda. Wsch. sł 5.08, zach. sł. 20.47, śr. temp. powietrza 23 C, słonecznie, stan wody w Wisle 125 cm.

Jednostki korpusu sowieckiego docierają na dalekie przedpola Pragi, w rejon Radzymina, Wołomina i Okuniewa. W Śródmieściu pojawia się po raz pierwszy , w jawnym kolportażu ulicznym, konspiracyjna dotychczas prasa polska. W mieście panuje nastrój odprężenia , mimo że na ulicach widzi się piesze i zmotoryzowane niemieckie patrole policyjne i oddziały wojskowe. Premier Stanisław Mikołajczyk przylatuje do Moskwy na rozmowy ze Stalinem.

31 lipiec 1944

Poniedziałek. Imieniny Heleny, Ignacego. Wsch. sł 5.10, zach. sł. 20.45, śr. temp. powietrza 19 C, zachmurzenie średnie, lokalne deszcze, stan wody w Wisle 124 cm.

Do stolicy przybywa gen. Por. lotn. Reiner Stahel, mianowany przez Hitlera dowódcą wojskowym garnizonu Warszawy. Ma rozkaz obrony węzła warszawskiego przed ewentualnym powstaniem wszystkimi dostępnymi siłami i środkami walki. Poranna odprawa Komendy Głównej AK kończy się postanowieniem, że walka nie zostanie podjeta 1 sierpnia. Podczas popołudniowej odprawy sztabowej dokonana zostaje ocena sytuacji w związku z informacjami o dostaniu się do niewoli dowódcy 73. dywizji niemieckiej, broniącej przedmościa oraz ruchach wojsk sowieckich, okrążających Warszawę. Dociera też meldunek płk. Dypl. Kazimierza Irenek-Osmeckiego ,,Hellera'' o przerzuceniu na Pragę niemieckiej dywizji pancernej ,,Hermann Goering''. Ok. godz. 17.30 na naradę przybywa płk Antoni Chruściel ,,Monter'', dysponujący doniesieniami o wkroczeniu Armii Czerwonej na Pragę. Po przeanalizowaniu sytuacji gen. ,,Bór'', w obecności i za zgodą Delegata Rządu RP na Kraj, wicepremiera Jana Stanisława Jankowskiego ,,Sobola'', wydaje płk. ,,Monterowi'' rozkaz rozpoczęcia akcji zbrojnej w Warszawie nastepnego dnia o godz. 17.00. Zaszyfrowany rozkaz o wybuchu powstania gotowy jest o godz. 20.00. Nie dociera tego dnia do adresatów ze względu na godzine policyjną. Mobilizacja sił powstańczych dotyczy 40-50 tys. ludzi, zorganizowanych w osmiu obwodach podległych Komendzie Okręgu Warszawskiego AK oraz w oddziałach wydzielonych. Obwody zachowują dotychczasowe numery:

•  Śródmieście - krypt. ,,XXI'', dowódca ppłk. Edward Pfeiffer ,,Radwan''

•  Żoliborz - krypt. ,,XXII'', dowódca ppłk. Mieczysław Niedzielski ,,Żywiciel''

•  Wola - krypt. ,,XXIII'', dowódca mjr Jan Tarnowski ,,Waligóra''

•  Ochota - krypt. ,,XXIV'', dowódca ppłk Mieczysław Sokołowski ,,Grzymała''

•  Mokotów - krypt. ,,XXV'', dowódca ppłk Aleksander Hrynkiewicz ,,Przegonia''

•  Praga - krypt. ,,XXVI'', dowódca ppłk Antoni Żurawski ,,Bober''

•  Powiat - krypt. ,,XXVII'', ,,Obroża'' , dowódca mjr Kazimierz Krzyżak ,,Bronisław''

•  Okęcie - krypt. ,,XXVIII'', dowódca mjr Stanisław Babiarz ,,Wysocki'', ,,Gniewosz''

1 sierpień 1944

Wtorek. Imieniny Piotra, Juliana. Wsch. sł. 5.11, zach. sł. 20.44, śr. temp. powietrza 18 C, zachmurzenie duże, lokalne deszcze, stan wody w Wiśle 125 cm.

Godz. 7.00 - łączniczki alarmowe otrzymują rozkaz Komendanta Okręgu Warszawskiego AK płk. Dypl. Antoniego Chruściela ,,Montera'' - o ustaleniu Godziny ,,W'' na 1 sierpnia., godzina 17.00. Mobilizacja natrafia na trudności w postaci braku broni, czasu na jej wydobycie i zebranie plutonów. Godzina ,,W'' - wybucha Powstanie Warszawskie, nazywane początkowo sierpniowym. W niektórych dzielnicach walki powstańcze rozpoczynają się jeszcze przed Godziną ,,W'' - najwcześniej, ok. godziny 14. na Żoliborzu, a w Śródmieściu - Północ i na Woli przed godziną 16.00. Do walki przystępuje ok. 30 tysięcy żołnierzy Okręgu Warszawskiego AK. Stan uzbrojenia Powstańców przedstawia się wręcz tragicznie - tylko ok. 10 proc. Walczących ma broń. Przeciw sobie mają stały garnizon niemiecki w sile ok. 20 tys. w pełni uzbrojonych ludzi, z czego połowę stanowi regularne wojsko. Niemcy mają ponadto pancerne jednostki frontowe, skoncentrowane na obu brzegach Wisły, artylerię i lotnictwo. Sztab Okręgu Warszawskiego AK z płk. ,,Monterem'' zostaje ulokowany w zdobytym przez Powstańców hotelu ,,Victoria'' przy ul. Jasnej. Garnizon niemiecki odpiera szturm Powstańców. Z ważniejszych obiektów Powstańcy zdobywają tylko magazyny żywności i mundurów przy Stawkach, koszary w budynku szkoły św. Kingi przy ul. Okopowej, Wojskowy Instytut Geograficzny w Al. Jerozolimskich, gmach Miejskich Zakładów Komunikacyjnych na rogu Świętokrzyskiej i Marszałkowskiej, najwyższy budynek w mieście, którym jest Prudential na Placu Napoleona oraz budynek Dyrekcji Kolei u zbiegu Targowej i Wileńskiej na Pradze. Znaczniejsza przestrzeń, wolną od nieprzyjaciela, Powstańcom udaje się uzyskać jedynie na Starym Mieście. Powstańcza Warszawa to kilka odrębnych ognisk walki, rozdzielonych siłami nieprzyjaciela. W rękach wroga pozostają tak ważne obiekty wojskowe, jak mosty na Wiśle, dworce, lotniska, liczne niemieckie budynki koszarowe. Brak łączności jest powodem opuszczenia miasta przez kilka tysięcy Powstańców z Żoliborza, Woli, Ochoty i Mokotowa, którzy nocą udają się do pobliskich lasów. Do akcji powstańczej spontanicznie przyłącza się ludność cywilna, udzielając walczącym pomocy w budowaniu barykad, aprowizacji itp. Według dowódcy niemieckiego garnizonu gen. por. lotn. Reinera Stahela, straty w ludziach 1 sierpnia wynoszą 2 tys. żołnierzy po stronie polskiej i 500 żołnierzy po stronie niemieckiej.

2 sierpień 1944

Środa. Imieniny Euzebiusza, Gustawa. Wsch. sł. 5.13, zach. sł. 20.42, śr. temp. powietrza 18 C, zachmurzenie duże, deszcze, stan wody w Wiśle 130 cm.

Ok. godz. 9. zaczyna działać radiostacja w fabryce Kamlera na rogu Okopowej i Dzielnej na Woli. Komenda Główna AK wysyła szereg depesz do Londynu, donosząc o wybuchu Powstania i ciężkiej walce. Apeluje o pomoc. Powstańcy całkowicie opanowują Stare Miasto. Zdobywają kluczowy obiekt w tej części miasta - Polską Wytwórnię Papierów Wartościowych przy ul. Sanduszki. W Śródmieściu północnym Powstańcy zdobywają kolejne ważne punkty oporu niemieckiego, m.in. Pocztę Główną przy Placu Napoleona i budynek Arbeits amtu przy Placu Małachowskiego. W Śródmieściu południowym panuje jeszcze chaos pierwszych godzin walki. Powstańcy opanowuja budynki Elektrowni na Powiślu, a na Czerniakowie - budynek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Na Żoliborzu Powstańcom nie udaje się opanować kluczowych pozycji niemieckich. W nocy z 1 na 2 sierpnia komendant Obwodu wycofuje oddziały do Puszczy Kampinowskiej. O świcie oddziały VIII Rejonu Obwodu VII ,,Obroża'' pod dowództwem kpt. Józefa Krzyczkowskiego ,,Szymona'' przeprowadzają nieudany atak na lotnisko Bielany. Na Woli nieprzyjaciel stara się zepchnąć Powstańców w głąb miasta od zachodu i od strony Powązek. Powstańcy stawiają skuteczny opór . Żołnierze Batalionu ,,Zośka'' zdobywają dwa czołgi typu ,,Panther''. Na Ochocie w nocy z 1 na 2 sierpnia, wobec braku możliwości opanowania dzielnicy i nawiązania kontaktu z Wolą i Śródmieściem, komendant Obwodu ppłk. Mieczysław Sokołowski ,,Grzymała'' wyprowadza znaczną część oddziałów do pobliskich lasów. Część z nich stacza nad ranem, okupioną dużymi stratami, walkę z nieprzyjacielem pod Pęcicami. Oddziały, które nie opuściły dzielnicy, prowadzą działania zabezpieczające. Na Mokotowie w nocy z 1 na 2 sierpnia większość oddziałów V Obwodu wycofuje się do Lasu Kabackiego. Pozostałe przezwyciężają kryzys pierwszych godzin walki i opanowują południową część dzielnicy. Powstańcy zdobywają m.in. szkołę przy ul. Woronicza, pozyskując sporo broni i amunicji. Na Pradze Powstańcy zostają wyparci z gmachu Dyrekcji Kolei u zbiegu Wileńskiej i Targowej. Krystyna Krahelska, sanitariuszka ,,Danuta'' w Dywizjonie ,,Jeleń'', ciężko ranna w Godzinie ,,W'', umiera w szpitalu polowym. Odchodzi autorka popularnej pieśni ,,Hej, chłopcy, bagnet na broń!'', uwieczniona jako warszawska ,,Syrena''.

3 sierpień 1944

Czwartek. Imieniny Lidii, Nikodema. Wsch. sł. 5.15, zach. sł. 20.41, śr. temp. powietrza 17 C, pochmurno, rano mżawka, stan wody w Wiśle 137 cm.

Na Okęcie przybywa brygada RONA (Russkaja Oswoboditielnaja Narodnaja Armia) pod dowództwem renegata, gen. SS Bronisława Kamińskiego. Na Ochocie, w Śródmieściu i na Woli nieprzyjaciel wykorzystuje ludnośc cywilna jako ,,żywe tarcze'', osłaniające natarcie niemieckich czołgów przed ogniem Powstańców. Oddziały wroga podpalają domy i mordują ludność cywilną, głównie na Woli, Mokotowie i Ochocie. W Śródmieściu Powstańcy opanowują obiekty o znaczeniu strategicznym: Dworzec Pocztowy w Al. Jerozolimskich przy Żelaznej, Dom Turystyczny przy Placu Starynkiewicz, posterunek policji niemieckiej ,,Nordwache'' u zbiegu Chłodnej i Żelaznej. W Śródmieściu południowym obsadzają znaczną część terenów Politechniki Warszawskiej. Niemcy uderzają z Mostu Poniatowskiego w stronę Dworca Głównego. Na Starym Mieście Polacy zdobywają Pałac Blanka, obsadzają Arsenał przy ul. Długiej oraz Pałac Mostowskich. Na rozkaz Komendanta Okręgu oddziały ppłk. Mieczysława Niedzielskiego ,,Żywiciela'' powracają na Żoliborz. Na Woli trwa silny napór nieprzyjaciela. Ok. godz. 20. lotnictwo niemieckie dokonuje pierwszych nalotów na Wolę i miasto. Na Mokotowie Powstańcy umacniaja południową część dzielnicy. Komendant Obwodu Praga ppłk Antoni Żurawski ,,Bober'', nie mając widoków na opanowanie dzielnicy, decyduje się przerwać walkę. Powstańcy powracają do konspiracji. W połowie sierpnia część z nich przedostaje się na lewy brzeg Wisły: na Sielce, na Sadybę i do Puszczy Kampinowskiej. Pchor. Józef Szczepański ,,Ziutek'' z Batalionu ,,Parasol'' pisze słowa piosenki ,,Pałacyk Michla''.

4 sierpień 1944

Piątek. Imieniny Jana, Dominika. Wsch. sł. 5.16, zach. sł. 20.39, śr. temp. powietrza 17 C, lokalne deszcze, pochmurno,wieczorem przejaśnienia, stan wody w Wiśle 123 cm.

Trwają cięzkie walki w Al. Jerozolimskich. Od Mostu Poniatowskiego ku Grójeckiej przebija się od rana niemiecka jednostka 19. dywizji pancernej. W nocy z 3 na 4 sierpnia Powstańcy opanowują parter gmachu PAST-y przy ul. Zielnej. Po zaciętej walce, o świcie Powstańcy opuszczaja budynek. Na wschód od obsadzonego przez Niemców Krakowskiego Przedmieścia umacna swe pozycje Zgrupowanie ,,Krybar''. W Śródmieściu południowym Powstańcy przeprowadzają udany nocny atak na ,,Soldatenheim'' w Gimnazjum im. Królowej Jadwigi. Sztab Komendy Okręgu AK przenosi się ze zburzonego hotelu ,,Victoria'' do gmachu PKO na rogu Świętokrzyskiej i Jasnej. Oddziały kpt. Józefa Krzyczkowskiego ,,Szymona'' przegrupowują się w rejonie Izabelina, Sierakowa i Truskawia. Na Żoliborzu następuje umocnienie pozycji powstańczych, będących w stałej styczności bojowej z wrogiem. Oddziały ppłk. Mieczysława Niedzielskiego ,,Żywiciela'' opanowują teren pomiędzy placem Wilsona a Inwalidów oraz Al. Wojska Polskiego. Na Woli Niemcy kontynuują natarcie na barykady na Wolskiej i Górczewskiej. Niemieckie samoloty wspierają działania piechoty i utrudniają obronę oddziałom powstańczym. Oddziały ppłk. Jana Mazurkiewicza ,,Radosława'' nacierają na ruiny getta bez sukcesu. Heinrich Himmler przesyła odsiecz pod dowództwem gen. policji Heinricha Reinefartha i dowódcy brygady SS, Oskara Dirlewangera, rozlokowujących swe oddziały w zachodniej części Woli. Z Okęcia na Wolę przechodzi brygada RONA gen. Kamińskiego, rozpoczynając okrutne mordy, gwałty, grabieże i podpalenia. Trw opór niewielkich powstańczych oddziałów. Toczą się krwawe walki na Mokotowie. Niemcy mordują ok. 200 osób w rejonie ul. Olesińskiej. W Pałacu Blanka ginie poeta - pchor. Krzysztof kamil baczyński ,,Krzyś'', żołnierz batalionu ,,Parasol''.

5 sierpień 1944

Sobota. Imieniny Mariana, Oswalda. Wsch. sł. 5.18, zach. sł. 20.37, śr. temp. powietrza 16 C, słonecznie, stan wody w Wiśle 163 cm.

Po godz. 1 w nocy odbywają sie pierwsze zrzuty lotnicze, zapowiedziane poprzedniego dnia drogą radiową. Trzy brytyjskie samoloty zrzucają ładunki w rejonie cmentarzy, Szpitala Wolskiego i Fortu Bema. Ok. godz. 7. rusza potęzne natarcie oddziałów gen. Reinefartha i brygady Dirlewangera, mające na celu przebicie sie do Ogrodu Saskiego i zabezpieczenie drogi przelotowej z zachodu na wschód - z Woli do Mostu Kierbedzia. ,,Czarna sobota'' na Woli - rozpoczyna się masowa rzeź ludności. Jej ofiarą pada w kolejnych dniach ok. 40 tys. mieszkańców dzielnicy.Tylko nielicznym udaje się zbiec ku Śródmieściu i ul. Okopowej. Niemcy podpalają zdobyte rejony Woli. Ok. godz. 17. Batalion ,,Zośka'' zdobywa ,,Konzentrationslager Warschau'' - obóz przy ul. Gęsiej, uwalniając więzionych tam Żydów - 324 mężczyzn i 24 kobiety z różnych krajów Europy. Na Ochocie dwie odizolowane od siebie reduty powstańcze - Monopol Tytoniowy przy ul. Kaliskiej (,,Reduta Kaliska''), pod dowódctwem ppor. Andrzeja Chyczewskiego ,,Gustawa'' i Wawelska 60 (,,Reduta Wawelska''), pod dowódctwem ppor. Jerzego Gołembiowskiego ,,Stacha'', bronią dostępu do drugiej ważnej arterii przelotowej: Al. Jerozolimskie-Most Poniatowskiego. Nie więcej niż 300 Powstańców broni swych pozycji przed przeważającymi siłami brygady RONA. Płk Antoni Chruściel ,,Monter'' dokonuje reorganizacji oddziałów powstańczych. Powstają trzy ośrodki walki: ,,Śródmuieście'', ,,Południe'' i ,,Północ''. Okręgowy Delegat Rządu RP na m. st. Warszawę, Marceli Porowski ,,Sowa'', przejmuje pełnię władzy cywilnej w mieście jako jego komisaryczny prezydent. Ok. godz. 19. przybywa do Warszawy gen. broni SS i policji Erich von dem Bach, mianowany przez Himmlera głównodowodzącym niemieckich sił zwalczających Powstanie.

6 sierpień 1944

Niedziela. Imieniny Sławy, Jakuba. Wsch. sł. 5.19, zach. sł. 20.35, śr. temp. powietrza 18 C, słonecznie, stan wody w Wiśle 163 cm.

W nocy z 5 na 6 sierpnia izolowany dotychczas Mokotów odzyskuje łączność ze Śródmieściem. Kanałami ze Śródmieścia przedostaje się na Mokotów komendantka składnicy meldunkowej w Al. Jerozolimskich, Elżbieta Ostrowska ,,Ela''. O godz. 6.00 rusza natarcie oddziałów gen. Reinefartha na cmentarze, Niemcy wypierają z nich Powstańców, ale wkrótce oddziały ze Zgrupowania ,,Radosław'' odbijają cmentarze Ewangelicki i Kalwiński. Gen. Tadeusz Komorowski ,,Bór'' podejmuje decyzje o ewakuacji Komendy Głównej AK i Delegatury z dotychczasowej siedziby w fabryce Kamlera na Woli w kierunku Starego Miasta. Nowa Komenda Główna mieści się teraz w szkole przy ul. Barokowej 6. oddziały Dirlewangera, równocześnie z uderzenie, na Wolę, przystepują do natarcia wzdłuż linii Chłodna-Elektoralna, w kierunku Żelaznej Bramy. Po południu niemiecka odsiecz przebija się do Ogrodu Saskiego, Łaczy się z grupą gen. Stahela, od początku Powstania odciętą w Pałacu Bruhla. Wobec braku broni i amunicji XI Zgrupowanie kpt. Gustawa Billewicza ,,Sosny'' wycofuje się z rejonu browarów przy Grzybowskiej do gmachu Sądów na Lesznie. Stąd w nastepnych dniach przechodzi na Stare Miasto. Do Śródmieścia, po cięzkich walkach, wycofują się z Woli oddziały pod dowódctwem kpt. Wacława Stykowskiego ,,Hala''. Obsadzają m.in. zabudowania browaru Haberbuscha i Schielego przy ul. Ceglanej. Dzięki duzym zapasom jęczmienia magazyny browaru stają się olbrzymim spichlerzem dla Powstańców i ludności głodującej Warszawy. Utrwala się podział walczącego miasta na trzy części: Grupa Północ obejmuje rejon cmentarzy, Stare Miasto, Żoliborz i Kampinos; Sródmieście jest połączone z Powislem i Czerniakowem; Grupa Południe obejmuje Mokotów wraz z Sadybą oraz Lasy Kabackie i Chojnowskie. Na Powiślu załoga Elektrowni nieprzerwanie wytwarza prąd dla walczącego miasta, a jednoczesnie broni pozycji na Wybrzeżu Kościuszkowskim. W Śródmieściu zaczyna działać Harcerska Poczta Polowa, którą kieruje ppor. hm. Przemysław Górecki ,,Kuropatwa''. Na terenie warsztatów naprawczych taboru kolejowego w Pruszkowie Niemcy zakładają ,,Dulag 121'' - obóz przejściowy dla ludności cywilnej ewakuowanej ze stolicy. Przejdzie przezeń pół miliona warszawiaków, ewakuowanych z walczącej stolicy.

7 sierpień 1944

Poniedziałek. Imieniny Doroty, Sykstusa. Wsch. sł. 5.21, zach. sł. 20.33, śr. temp. powietrza 19 C, słonecznie, stan wody w Wiśle 173 cm.

Ma Woli gen. Reinefarth od świtu kontynuuje natarcie. Jego oddziały wypierają Powstańców z rejonu ulic Chłodnej i Ogrodowej, Placu Mirowskiego, Hal Mirowskich i Placu Żelaznej Bramy. Odcinają Stare Miasto i cmentarze od Śródmieścia. W okolich Chłodnej i Elektoralnej Niemcy masowo mordują ludność. Z mieszkańców Warszawy tworzą ,,żywe barykady''. Po południu rusza polskie przeciwnatarcie na Plac Miroski, zorganizowane przez mjr. Stanisława Steczkowskiego ,,Zagończyka''. Wieczorem oddziały powstańcze, pod naciskiem przeważających sił wroga, zostają zepchnięte na ul. Grzybowską i Plac Grzybowski. Płk Karol Ziemski ,,Wachnowski'', nie mogąc przedostać się na Żoliborz, organizuje obronę Starówki jako dowódca Grupy Północ. Na Ochocie oddziały RONA przesuwają się na wschód. Trwa okrutna pacyfikacja dzielnicy. Rozpoczyna się budowa wykopu i barykady, osłaniającej przejście Al. Jerozolimskimi ze strony północnej na południową, czyli z domu nr 20 do domu nr 17. Przejście to do ostatniego dnia Powstania zapewnia łączność oddziałom z obu części Śródmieścia. Dla ludności cywilnej jest szlakiem ewakuacyjnym.

8 sierpień 1944

Wtorek. Imieniny Dominika, Cypriana. Wsch. sł. 5.23, zach. sł. 20.31, śr. temp. powietrza 20 C, słonecznie, stan wody w Wiśle 180 cm.

Nieprzyjaciel od rana naciera z wielu stron na Stare Miasto - Tłomackiem, Bielańską, przez Plac Teatralny na Ratusz, oraz od strony ulicy Rybaki. Wieczorem oddziały niemieckie wycofują się na pozycje wyjściowe. W Śródmieściu Powstańcy ze zgrupowania ,,Chrobry II'' zajmują budynek Dyrekcji Wodociągów i Kanalizacji przy Placu Starynkiewicz. Oddziały gen. Reinefartha atakują rejon cmentarzy. Na Żoliborzu Powstańcy opanowują okolice Instytutu Chemicznego i koszar przy ul. Gdańskiej. Na Ochocie sytuacja z godziny na godzinę staje się krytyczna. W ,,Reducie Wawelskiej'' Powstańcy przekopują się z piwnic do sieci kanałów, by mieć drogę odwrotu. W kampinosie por. Adolf Pilch ,,Dolina'' organizuje Pułk ,,Palmiry-Młociny''. W skład pułku wchodzą oddziały z Puszczy Nalibockiej oraz oddziały VIII Rejonu VII Obwodu ,,Obroża'' i rejonów sąsiednich. Kpt. Józef krzyczkowski ,,Szymon'', zwierzchnik sił AK w Kampinosie, w obawie przed odcięciem wycofuje je na zachów, w rejon Janówek-Brzozówka-Roztoka. Z gmachu PKO na rogu Jasnej i Świętokrzyskiej pierwszą audycję radiową nadaje radiostacja powstańcza ,,Błyskawica''.

9 sierpień 1944

Środa. Imieniny Romana, Ryszarda. Wsch. sł. 5.24, zach. sł. 20.30, śr. temp. powietrza 17 C, słonecznie, wieczorem pochmurno, lokalne descze, stan wody w Wiśle 123 cm.

W Śródmieściu, w lokalu przy Pl. Dąbrowskiego, zaczyna nadawać Polskie Radio.W Śródmieściu i na Powislu Powstańcy skutecznie odpierają ataki wroga. Na Starym Mieście udaje sie powstrzymać natarcie od strony Mostu Kierbedzia przez Plac Zamkowy. Ratusz i ul. Miodowa sa pod silnym ostrzałem wroga. W godzinach popołudniowych niemieckie lotnictwo bombarduje Rynek Starego Miasta. Zaczyna działać sztab Grupy Północ i wszystkie jego służby. Oddział kpt. Gustawa Billewicz ,,Sosny'' próbuje zniszczyć pociąg pancerny, ostrzeliwujący z Dworca Gdańskiego powstańcze pozycje. Oddziały ppłk. Jana Mazurkiewicza ,,Radosława'' utrzymuja nadal rejon cmentarzy, osłaniając Stare Miasto. Na Ochocie Powstańcy muszą opuścić płonące zabudowania ,,Reduty Kaliskiej''. Tej nocy oddział por. Andrzeja Chyczewskiego ,,Gustawa'' w sile ok. 90 ludzi przemieszcze się do Lasów Chojnowskich. Trwa szturm nieprzyjaciela na ,,Redutę Wawelską''. Na Mokotowie Pułk ,,Baszta'' zajmuje obszar ograniczony ulicami: Puławską, Szustra, Al. Niepodległości i Woronicza. Oddziały powstańcze na Dolnym Mokotowie nadal utrzymują pozycje w rejonie ulic Mączna, Przemysłowa, Rozbrat, Szwoleżerów i Podchorążych. W Moskwie Stalin deklaruje premierowi Stanisławowi Mikołajczykowi pomoc lotniczą dla Warszawy.

10 sierpień 1944

Czwartek. Imieniny Wawrzyńca, Borysa. Wsch. sł. 5.26, zach. sł. 20.28, śr. temp. powietrza 18 C, zachmurzenie zmienne, stan wody w Wiśle 183 cm.

Na Woli, mimo naporu nieprzyjaciela, Powstańcy utrzymują placówki przy ul. Okopowej, w rejonie cmentarzy i na Stawkach. Na Powislu oddziały powstańcze umacniają swe pozycje. Artyleria niemiecka systematycznie ostrzeliwuje Elektrownię, zaopatrującą miasto w prąd. Na Ochocie oddziały RONA prowadzą dalszą pacyfikację dzielnicy. ,,Reduta Wawelska'' nadal odpiera ataki wroga. Wieczorem, po dwóch dniach kopania, obrońcy Reduty mają gotowe prejście do kanałów. Po południu samoloty niemieckie rorzucają nad Warszawąulotki, wzywające ludność stolicy do opuszczenia miasta. Nocą z 9 na 10 sierpnia nad Śródmieściem i Mokotowem pojawiają się brytyjskie samoloty. Dokonują udanych zrzutów broni i amunicji. Pierwszy zrzut broni dociera też do oddziałów z Kampinosu.

11 sierpień 1944

Piątek. Imieniny Klary, Zuzanny. Wsch. sł. 5.28, zach. sł. 20.26, śr. temp. powietrza 20 C, księżyc w ostatniej kwadre, pochmurno, niewielkie opady, stan wody w Wiśle 187 cm.

Generalne natarcie Niemcy kierują na ul. Okopową, w rejon cmentarzy i ruin getta. Wobec przewagi nieprzyjaciela, oddziały ppłk. Jana Mazurkiewicza ''Radosława'' z cięzkimi stratami wycofują się w kierunku ulicy Stawki. Obrona Woli upada, a ul. Stawki staje sie najbardziej wysuniętym na zachód odcinkiem osłaniającym Stare Miasto. Niemcy nacieraja na Starówkę z Mariensztatui ruin Zamku oraz od strony Placu Teatralnego. Stare Miasto, bombardowane codziennie z powietrza, ostrzeliwuje też z praskiego brzegu Wisły niemiecka artyleria. W nocy z 11 na 12 sierpnia załoga Starego Miasta przyjmuje zrzuty broni i amunicji. Pada ostatni punkt oporu na Ochocie - ,,Reduta Wawelska''. Oddziały ppor. Jerego Gołembiewskiego ,,Stacha'' ewakuuja się kanałami do Śródmieścia i Mokotowa. Oddziały RONA opanowują Ochotę i Al. Jerozolimskimi zbliżają się do Pl. Starynkiewicza.

12 sierpień 1944

Sobota. Imieniny Lecha, Innocentego. Wsch. sł. 5.29, zach. sł. 20.24, śr. temp. powietrza 21 C, słonecznie, stan wody w Wiśle 187 cm.

Toczą się ciężkie walki o Stawki i Leszno. Po południu Powstańcy odbijają zajętą przez Niemców kilka godzin wczesniej szkołe i magazyny przy Stawkach. Mjr Wacław Januszek ,,Bolek'' obejmuje dowództwo Zgrupowania ,,kedyw'' po rannym ppłk. Janie Mazurkiewiczu ,,Radosławie''. Powstańcy odpierają ataki nieprzyjaciela na barykady Podwala, Świętojańskiej, Piwnej, Senatorskiej, Miodowej oraz na Ratusz i Pałac Blanka. Niemcy kierują silne uderzenie na Ogród Krasińskich, Pałac Mostowskich oraz na barykady Leszna. Zapada decyzja o przeniesieniu kwatery Komendy Głównej AK z silnie ostrzeliwanej szkoły przy ul. Barokowej 6 do gmachu Ministerstwa Sprawiedliwości przy ul. Długiej 7. W rejonie Placu Starynkiewicza do ataku przystepują oddziały RONA. Po ciężkich walkach nieprzyjaciel zmusza oddziały Zgrupowaniq ,,Chrobry II'' do wycofania się z budynku Dyrekcji Wodociągów i Kanalizacji , Domu Turystycznego, gmachu Woskowego Instytutu Geograficznego i Starostwa Powiatowego. ,,Chrobry II'' utrzymuje północną stronę Al. Jerozolimskich, z Domem Kolejowym i Dworcem Pocztowym. Równoczesnie nieprzyjaciel naciera wzdłuż ul. Grzybowskiej i z Chłodnej wzdłuz Żelaznej i Waliców. Atak zostaje odparty.

13 sierpień 1944

Niedziela. Imieniny Diany, Hipolita. Wsch. sł. 5.31, zach. sł. 20.22, śr. temp. powietrza 20 C, pochmurno, stan wody w Wiśle 139 cm.

Niemcy kieruja potężne natarcie na Stare Miasto. Z Wybrzeża Gdańkiego atakuja ul. Boleść, z Dworca Gdańskiego - Bonifraterską, od strony ul. Dzikiej - Stawki i Pokorną. Z ruin getta uderzają na ul. Nalewki i Ogród Krasińskich., z Leszna - na ul. Długą, Tłomackie i Bielańską, z Placu Teatralnego na Ratusz. Po kilkugodzinnej, cięzkiej walce oddziały powstańcze, ponosząc dotkliwe straty, powstrzymuja nieprzyjaciela. Tracą jednak ostatecznie Stawki. Wycofują się z ul. Rymarskiej. Z chwila ostatecznego upadku Stawki zamyka sie pierścień wojsk niemieckich wokół Starego Miasta. Wieczorem żołnierze Batalionu ,,Gustaw'' wprowadzają na ul. Kilińskiego niemiecki pojazd pancerny, porzucony przez załogę nieprzyjaciela przy barykadzie na Podwalu. Wypełniony materiałem wybuchowym pojazd eksploduje na wysokości domu nr 1. Ginie prawie 300 osób, żołnierze i ludność cywilna. Odcięcie Starego Miasta zrywa łączność między KG AK a płk. Antonim Chruścielem ,,Monterem'', stacjonującym w Śródmieściu. Ok. godz. 20 rusza natarcie wydzielonych oddziałów śródmiejskich: por. Mariana Krawczyka ,,Harnasia'', rtm. Henryka Roycewicza ,,Leliwy'' i oddziałów ze Zgrupowania ,,Chrobry II''. Celem ataku jest odzyskanie połączenia między Śródmieściem a Starówką. Ok. godz. 1. natarcie załamuje się w rejonie Hal Mirowskich. W nocy z 13 na 14, oddziały Pułku ,,Baszta'' nacierają z Mokotowa w kierunku Śródmieścia. Atak załamuje się pod silnym ogniem nieprzyjaciela. Powstańcy ponoszą dotkliwe straty. Nie udaje się opanować koszar SS, mieszczących się w szkole na rogu Kazimierzowskiej u Narbutta, ani tzw. Domu Wedla na rogu Puławskiej i madalińskiego. W kinie ,,Palladium'' przy ul. Złotej, przy pełnej sali, odbywa sie pierwszy pokaz powstańczej kroniki filmowej.

14 sierpień 1944

Poniedziałek. Imieniny Maksymiliana, Alfreda. Wsch. sł. 5.33, zach. sł. 20.20, śr. temp. powietrza 17 C, pochmurno, stan wody w Wiśle 129 cm.

W nocy z 13 na 14 sierpnia lotnictwo alianckie dokonuje zrzutów nad Śródmieściem. O godz. 10.30 Komendant Główny AK gen. Tadeusz Komorowski ,,Bór'' wydaje rozkaz marszu na odsiecz walczącej stolicy oddziałom z podwarszawskich okręgów AK. Niemcy kontynuuja natarcie na Stare Miasto od zachodu. Uderzaja z Leszna, przez Tłomackie w kierunku Bielańskiej. Trwa zacięta walka o barykade i budynek PAST-y przy Tłomackim. W godzinach wieczornych oddziały mjr. Gustawa Billewicza ,,Sosny'' i kpt. Stefana Kaniewskiego ,,Nałęcza'' wypierają wroga za linię ul. Przejazd. Około południa nieprzyjaciel atakuje Muranów, uderzając od strony Fortu Traugutta, Dworca Gdańskiego i Stawek w kierunku Zajezdni Tramwajowej przy ul. Sierakowskiej. Niemcom udaje się wbić ,,klin'' pomiędzy Zgrupowanie ,,Radosław'' a zgrupowanie ppłk. Jana Szypowskiego ,,Leśnika''. Ok. godz. 16. Powstańcy odzyskuja utracone pozycje, ponosząc jednak dotkliwe straty. W Kampinosie kpt. Józef Krzyczkowski ,,Szymon'' otrzymuje rozkaz płk. Karola ziemskiego ,,Wachnowskiego'', nakazujący gotowość bojową oddziałów i przesunięcie ich na pozycje wyjściowe do natarcia z rejonu cmentarzy Powązkowskiego i Żydowskiego. Celem tego manewru jest połączenie sił z Kampinosu z oddziałami walczącymi na Muranowie. Przestają działać wodociągi miejskie. Rozpoczyna się dramatycna ewakuacja Szpitala Maltańskiego z ul. Senatorskiej do Śródmieścia. Na ul. Bartoszewicza żołnierze ze Zgrupowania ,,Krybar'' zdobywaja niemiecki transporter opancerzony. Powstańcy nazywają go ,,Jaś''. Po smierci dowódcy na jego cześć zmieniają nazwę na ,,Szary Wilk'' - pseudonim poległego.

15 sierpień 1944

Wtorek. Imieniny Marii, Napoleona. Wsch. sł. 5.34, zach. sł. 20.18, śr. temp. powietrza 16 C, pogodnie, stan wody w Wiśle 120 cm.

Powstańcy uroczyście obchodzą Dzień Żołnierza. W nocy z 14 na 15 sierpnia lotnictwo alianckie dokonuje kolejnych zrzutów broni i amunicji nad Warszawą. Niemcy zestrzeliwują trzy spośród dwudziestu samolotów. Nieprzyjaciel naciera na Stare Miasto, na odcinku od Ogrodu Krasińskich do Placu Teatralnego. Niemcom udaje sie opanować Pałac Mostowskich. W nocy odbija go oddział z Batalionu ,,Wigry''. Wieczorem Niemcy uderzają na barykady przed Bankiem Polskim przy Bielańskiej i na klasztor Kanoniczek przy Placu Teatralnym. Powstańcy odpieraja ataki nieprzyjaciela . O godz. 10.00 Niemcy z niespotykaną dotychczas w tej części miasta siłą atakuja północne Śródmieście. Uderzają od północy - wzdłuż Żelaznej, Walicowa, Ciepłej, Rynkowej i Graanicznej oraz od zachodu - wzdłuż srebrnej, Siennej, Pańskiej, Prostej, Łuckiej i Grzybowskiej. Równocześnie Niemcy ostrzeliwują pozycje powstańcze, zwłaszcza Dworec Pocztowy i Dom Kolejowy. Oddziałom kpt. Wacława Stykowskiego ,,Hala'' i oddziałom ze Zgrupowania ,,Chrobry II'' udaje sie odeprzeć wroga na pozycje wyjściowe. Z Ogrodu Saskiego nieprzyjaciel prowadzi ostrzał Placu Napoleona. W ogniu staje najwyższy budynek Warszawy - Prudential. Pożary wybuchaja także na ulicach Moniuszki, Sienkiewicza i Mazowieckiej. Na Mokotowie zatrzymanych zostaje dwóch oficerów węgierskich. Ppłk Stanisław Kamiński ,,Daniel'' nawiązuje za ich pośrednictwem kontakt z dowództwem wojsk węgierskich , stacjonujących w Zalesiu pod Warszawą. Oddział ,,Jeleń'' rtm. Lecha Głuchowskiego ,,Jeżyckiego'' obsadza Fort Legionów Dąbrowskiego. O godz. 22. z Puszczy Kampinowskiej, z odsieczą dla Starego Miasta, wyrusza, pod dowództwem ppłk. Wiktora Ludwika Konarskiego ,,Victora'', oddział liczący ok. 730 żołnierzy. W rejonie Powązek dowódca rezygnuje z natarcia. Pozbawione łączności, rozproszone oddziały częściowo przedzierają się na Żoliborz. Pozostali żołnierze wycofują się do puszczy.

16 sierpień 1944

Środa. Imieniny Stefana, Rocha. Wsch. sł. 5.36, zach. sł. 20.16, śr. temp. powietrza 16 C, słonecznie, lekkie zachmurzenie, stan wody w Wiśle 115 cm.

Od rana nieprzyjaciel utrzymuje nekający ostrzał artyleryjski i moździerzowy Starego Miasta. Niemcom udaje się opanowac klasztor Kanoniczek przy Placu Teatralnym. Nie udają się próby odbicia budynku. Mjr Mieczysław Chyzyński ,,Pełka'' odpiera silne ataki wroga na gmach Polskiej Wytwórni Papierów Wartościowych przy ul. Sanguszki z ulic Rybaki i Zakroczymskiej. Niemieckie natarcie na Rynek Starego Miasta załamuje się na zaciekle broniących barykadach u wylotu ulic Podwale, Piwnej i Świętojańskiej. W nocy bataliony ,,Czata 49'' i ,,Zośka'' podejmują spóxniony o dobę atak, mający na celu połączenie z oddziałami idącymi z Kampinosu. Batalion ,,Czata 49'' wypiera Niemców ze Stawek i utrzymuje pozycje przez trzy godziny. Wycofuje się z braku wsparcia od strony Powązek. Natarcie batalionu ,,Zośka'' załamuje się w okolicy Nalewek. Nieprzyjaciel kontynuuje natarcie na północ Śródmieścia. W okolicy lasek przybywa mjr Alfons Kotowski ,,Okoń'', z zadaniem objęcia dowództwa nad oddziałami z Puszczy Kampinowskiej i zorganizowania odsieczy dla walczącej stolicy. Pod gruzami kamienicy przy ul. Przejazd giną dwaj wybitni poeci - pchor. Zdzisław Leon Stroiński ,,Chmura'' i jego przyjaciel, tadeusz Gajcy ,,Topór''. Stalin zawiadamia premierów Churchilla i Mikołajczyka, że władze sowieckie odcinają się od ,,warszawskiej awantury''.

17 sierpień 1944

Czwartek. Imieniny Jacka, Julianny. Wsch. sł. 5.38, zach. sł. 20.14, śr. temp. powietrza 20 C, rano słonecznie, w ciagu dnia pogodnie, wieczorem pochmurno, stan wody w Wiśle 109 cm.

Nieprzyjaciel prowadzi silny ostrzał Starego Miasta, burząc kamieniczki. Płoną m.in. katedra św. jana, kościół Najświętszej Marii Panny na Nowym Mieście, ratusz przy Placu Teatralnym. Lotnictwo niemieckie bombarduje Rynek Starego Miasta oraz ulice Miodową, Kapucyńską, Hipoteczną. Silny ostrzał artyleryjski sięga gmachu Polskiej Wytwórni Papierów Wartościowych przy ul. Sanguszki. Po południu na Muranowie niemiecka piechota, pod osłoną czołgów, naciera od strony Dworca Gdańskiego i Fortu Traugutta na Zajezdnię Tramwajową. Bronią jej oddziały ppłk. Jana Szypowskiego ,,Leśnika'' i plutony Batalionu ,,Czata 49''. Powstańcy odpierają atak nieprzyjaciela. W godzinach wieczornych Niemcy atakuja barykadę na Lesznie, wykorzystując jako osłonę grupę kobiet. Powstańcom udaje się powstrzymać wroga. Niemcy podejmują kolejna próbę opanowania północnego Śródmieścia. Nacierają z ulic Towarowej i od północy, wzdłuż Żelaznej, Walicowa, Ciepłej, Rynkowej i Granicznej. Od południa , z rejonu Placu Starynkiewicza i Dworca Towarowego, prowadzą ostrzał Domu Kolejowego i Dworca Pocztowego. Powstańcy skutecznie odpierają ataki nieprzyjaciela. Niemcom udaje się opanować Koszary Policji przy ul. Ciepłej i magazyny żywnościowe firmy ,,Pluton'' przy ul. Grzybowskiej. W godzinach popołudniowych wróg atakuje z Ogrodu Saskiego, w kierunku Królewskiej i Marszałkowskiej. Ok. godz. 21., dzięki przybyłym w porę posiłkom, Powstańcom udaje się odeprzeć Niemców na pozycje wyjściowe. W sródmieściu południowym stałym terenem walk jest rejon Polna - Politechnika - Wspólna. Na Żoliborzu Powstańcy odpierają natarcie z gmachu Instytutu Chemicznego w kierunku Placu Henkla, ponosząc przy tym dotkliwe straty. Na Mokotowie ppłk. Stanisław kamiński ,,Daniel'' na rozkaz płk. Antoniego Chruściela ,,Montera'' obsadza rejon Sielc i Sadyby. Przygotowuje się też do współdziałania z oddziałami powstańczymi, przebijającymi się do Warszawy z Lasów Chojnowskich.

18 sierpień 1944

Piątek. Imieniny Heleny, Ilony. Wsch. sł. 5.39, zach. sł. 20.12, śr. temp. powietrza 21 C, słonecznie, stan wody w Wiśle 103 cm.

Od rana lotnictwo niemieckie bombarduje Stare Miasto, zwłaszcza okolice Rynku i Banku Polskiego przy Bielańskiej. Trwa silny ostrzał artyleryjski i moxdzierzowy okolic PWPW przy ul. Sanguszki, szpitala św. Jana Bożego przy Bonifraterskiej i Muranowa. Zacięte walki toczą się o rejon Zajezdni Tramwajowej przy ul. Sierakowskiej, gdzie oddziały ppłk. Jana Szypowskiego ,,Leśnika'' ponoszą duże straty. Sam dowódca zostaje ciężko ranny. Od ostrzału nieprzyjacielskiego cierpi również rejon Placu Zamkowego. Płonie Podwale, Piwna i Świętojerska. W okolicy katedry, na Miodowej, Piwnej i na Podwalu przez cały dzień toczą się walki. W Śródmieściu kpt. Wacław Stykowski ,,Hal'' wykorzystuje chwilową bierność wroda i w wyniku udanego natarcia wypiera nieprzyjaciela z linii ul. Grzybowskiej w stronę Krochmalnej. Powstańcy odzyskują Koszary Policji przy ul. Ciepłej oraz magazyny firmy ,,Pluton'' przy Grzybowskiej. W południowej części Śródmieścia czwarty dzień trwają zacięte walki o rozległy teren Politechniki. W nocy z 17 na 18 sierpnia oddziały z górnego Mokotowa: kompania B-3 Pułku ,,Baszta'', pluton PAL i oddziały rtm. Andrzeja Czajkowskiego ,,Gardy'' obsadzają Sielce, część Czerniakowa oraz Sadybę. W ciągu dnia silne przeciwuderzenie niemiecka zmusza Powstańców do opuszczenia fabryki przy Belwederskiej oraz odcinka ul. Czerniakowskiej. Sadyba pozostaje w rękach polskich. Płk Antoni Chruściel ,,Monter'' mianuje ppłk. Józefa Rokickiego ,,Karola'' dowódca Obwodu Mokotów.

19 sierpień 1944

Sobota. Imieniny Jana, Bolesława. Wsch. sł. 5.41, zach. sł. 20.09, śr. temp. powietrza 22 C, słonecznie, stan wody w Wiśle 100 cm.

Nieprzyjaciel rozpoczyna generalne natarcie na Stare Miasto. Oddziały piechoty niemieckiej atakują Bonifraterską, Ogród Krasińskich, Plac Krasińskich, Tłomackie i Bielańską. Trwa zażarta walka w ruinach katedry i na pobliskiej ul. Brzozowej. Oddziały powstańce odpieraja szturm po szturmie. Lotnictwo niemieckie kontynuuje bombardowania. Wszędzie unosza się słupy ognia i dymu. Płona zabytkowe kościoły. Życie dzielnicy przenosi się do piwnic. Równocześnie z natarciem oddziałów gen. Reinefartha na Stare Miasto, siły bojowe gen. Rohra przystępują do natarcia na południową część Śródmieścia. Ze szczególną siłą takowany jest teren Politechniki. Niemcy stopniowo wypierają Powstańców z poszczególnych budynków. Obrona koncentruje się na gmachy głównym Politechniki. Niemcy wprowadzają do akcji czołgi. Powstańcy opuszczają zrujnowany, płonący gmach główny i obsadzają parzystą stronę ul. Noakowskiego. Aż do końca Powstania przebiega tędy linia frontu. W nocy z 19 na 20 z Puszczy Kampinosu wyrusza na Żoliborz grupa Powstańców w sile ok. 550 żołnierzy. Dowodzi mjr Alfons Kotowski ,,Okoń''. Części oddziału nie udaje się dotrzeć do stolicy. Ostrzelani z broni maszynowej, tracą łączność z dowództwem i powracają do puszczy. Pozostali docierają na Żoliborz i dołączają do oddziału ppor. Witolda Pełczyńskiego ,,Witolda''. Stan oddziału po połączeniu wynosi ok. 750 żołnierzy. Ppłk Mieczysław Niedzielski ,,Żywiciel'' kieruje go do natarcia na Dworzec Gdański, by zyskać połączenie ze Starym Miastem. Nocą z 18 na 19 sierpnia Powstańcy uderzają z Sadyby na Wilanów i Wolicę, by dać wsparcie przebijającym się z Lasów Chojnowskich i Jabackich oddziałom ppłk ,,Grzymała''. Z powodu silnej obrony niemieckiej załamuje się szturm na park i Pałac Wilanowski. Powstańcy ponoszą dotkliwe straty, m.in. ginie ppłk ,,Grzymała''. Ostatecznie na Sadybę przebija się ok. 370 dobrze uzbrojonych ludzi, resztawycofuje się do lasów. W ciągu nocy z 19 na 20 sierpnia na Sadybę dociera jeszcze kilka plutonów z Lasu Kabackiego.

20 sierpień 1944

Niedziela. Imieniny Bernarda, Sobiesława. Wsch. sł. 5.43, zach. sł. 20.07, śr. temp. powietrza 23 C, słonecznie, stan wody w Wiśle 96 cm.

Trwa generalne natarcie sił niemieckich na Stare Miasto. Ostrzał artyleryjski i bombardowanie lotnicze poprzedzają kolejne ataki nieprzyjaciela na wszystkich odcinkach.: zachodnim od ul. Długiej i Plac Krasińskich, wschodnim - od Wybrzeża Gdańskiego przez ul. Boleść w kierunku Kościelnej i Długiej, z jednoczesnym naciskiem od południa i północy. Niemcom udaje się wtargnąć z ul. Tłomackie na Bielańską i zająć północną część Banku Polskiego. Po zaciekłej walce zajmują również Pałac Mostowskich. Trw wzmożony napór wroga na Stare Miasto od strony Muranowa. W nocy z 20 na 21 sierpnia oddziały powstańcze zostają zmuszone do wycofania się z zajmowanego terenu. Przechodzą m.in. do gmachu PWPW przy ul. Sanguszki. Niemcy całkowicie opanowuja Muranów, kontrolując odtąd cały teren pomiędzy ul. Nalewki a Bonifraterską. W Śródmieściu , w nocy z 19 na 20 sierpnia, oddziały powstańcze pod dowództwem rtm. Henryka Roycewicza ,,Leliwy'' przystępują do natarcia na potężny, ośmiopiętrowy gmach Polskiej Akcyjnej Spółki Telefonicznej, tzw. PAST-y, przy ul. Zielnej 37/39. W akcji uczestniczą m.in. oddziały z IX Zgrupowania rtm. ,,Leliwy'', pluton szturmowy z kompanii ,,Koszta'', dwa patrole saperów, kobiecy patrol minerski, dwa patrole miotaczy płomieni, specjalna ekipa straży ogniowej. Dotychczasowe próby zdobycia PAST-y załamywały się ze znacznymi stratami własnymi, wobec przewagi ogniowej Niemców, zamkniętych w ufortyfikowanym gmachu. Po kilkunastu godzinach ciężkiej walki Powstańcy zdobywają gmach PAST-y, likwidując w ten sposób uciążliwy punky ostrzału. Straty wroga wynoszą 38 zabitych. Do niewoli soataje się 121 Niemców z różnych formacji, w tym wielu rannych i poparzonych. Straty powstańcze wynoszą nie mniej niż 17 zabitych. Powstańcy ze Zgrupowania ,,Chrobry II'' obsadzają magazyny Hartwiga na rogu Towarowej i Pańskiej. Jest to najdalej na północ wysunięta placówka powstańcza w tym rejonie.

21 sierpień 1944

Poniedziałek. Imieniny Kazimiery, Joanny. Wsch. sł. 5.44, zach. sł. 20.02, śr. temp. powietrza 23 C, słonecznie, stan wody w Wiśle 95 cm.

Niemcy kontynuują bombardowania lotnicze i ostrzał artyleryjski Starego Miasta. W dzielnicy wybuchają nowe pożary. Płonie m.in. budynek Arsenału na rogu Nalewek i Długiej. Po jegoewakuacji w budynku pozostaje tylko jedna kompania Batalionu ,,Chrobry I''. Powstańcom udaje się wyprzeć wroga z prawego skrzydła gmachu Banku Polskiego przy Bielańskiej i z klasztoru Kanoniczek oraz odeprzeć ataki na Ratusz i Pałac Blanka. Nieprzyjaciel koncentruje się na natarciu w kierunku Placu Krasińskich. Od strony Zamku Królewskiego atakuje Świętojańską i Kanonię. Toczą się walki o katedrę. Powstańcy utrzymują swoje pozycje. W Śródmieściu Północ od rana trwa ostrzał pozycji Zgrupowania ,,Chrobry II''. Równocześnie oddziały RONA atakują od strony Al. Jerozolimskich i ul. Towarowej. Ok. godz. 17. natarcie się załamuje. W nocy z 20 na 21 oddziały powstańcze Obwodu Żolborz i z Kampinosu pod dowództwem mjr. Alfonsa Kotowskiego ,,Okonia'' atakują Dworzec Gdański. Silny ogień wroga załamuje natarcie i uniemożliwia połączenie Starówki z Żoliborzem. Powstańcy ponoszą dotkliwe straty. Oddziały polskie odpierają atak niemiecki na Sadybę od strony Wilanowa. Główna pozycję obronną zajmują przy ul. Okrężnej, dookoła fortu Dąbrowskiego. Niemcy wysadzają Pawiak w powietrze. Kono ,,Palladium'' prezentuje drugą kronikę powstańczą, ze zdjęciami z dnia poprzedniego, także ze zdobycia PAST-y.

22 sierpień 1944

Wtorek. Imieniny Marii, Cezarego. Wsch. sł. 5.46, zach. sł. 20.03, śr. temp. powietrza 22 C, przed południem słonecznie, wieczorem pochmurno, stan wody w Wiśle 95 cm.

Na Starym Mieście Powstańcy odpierają atak czołgów i piechoty niemieckiej na barykady na Nalewkach i Długiej, broniącej dostępu do Placu Krasińskich. Wieczorem, po ciężkich walkach, Niemcy obsadzają zrujnowany Arsenał. Reszta załogi powstańczej opuszcza budynek i przechodzi do pobliskiego Pasażu Simsona na rogu Długiej i Nalewek. W Śródmieściu oddziały powstańcze przystępują do natarcia na gmach tzw. małej PAST-y przy ul. Piusa XI. W północnej części Śródmieścia Powstańcy odpierają natarcie wroga na fabrykę Bormana przy ul. Towarowej. Piechota niemiecka atakuje pod osłoną czołgów z Placu Małachowskiego barykady u wylotu ulic Traugutta i Mazowieckiej. Powstańcy zdobywają placówkę niemiecką w restauracji ,,Cristal'' na rogu Al. Jerozolimskiej i Brackiej, ostrzeliwującą przejście przez Aleje. Ok. godz. 2. w nocy rusza drugie natarcie na Dworzec Gdański. Uczestniczą w nim oddziały powstańcze z Żoliborza i Kampinosu pod dowództwem ppłk. Mieczysława Niedzielskiego ,,Żywiciela''. Natarcie od strony Starego Miasta wspierają oddziały pod dowództwem mjr. Wacława Janaszka ,,Bolka''. Natarcie załamuje sie pod silnym ostrzałem nieprzyjaciela. Oddziały powstańcze wycofują się przed świtem z ogromnymi stratami. W obu atakach liczba zabitych i rannych sięga ok. 500 osób. Na Mokotów przedziera się kanałami nowy dowódcaObwodu V, ppłk Józef Rokicki ,,Karol''. Dzieli organizacyjnie podległy mu teren na Mokotów Dolny, obejmujący rozległe przestrzenie Sielc, Czerniakowa i Sadyby, i Mokotów Górny, na zachód od ul. Puławskiej. Na tym terenie walczy Pułk ,,Baszta''.

23 sierpień 1944

Środa. Imieniny Róży, Apolinarego. Wsch. sł. 5.48, zach. sł. 20.01, śr. temp. powietrza 19 C, rano pochmurno, po południu przejaśnienia, stan wody w Wiśle 93 cm.

Kolejny dzień trwają ciężkie walki o Stare Miasto.Z ruin Ratusza obsługa ckm zestrzeliwuje niemiecki bombowiec. Po południu Niemcy ruszają do natarcia na wszystkich odcinkach. Atakują szpital św. Jana Bożego przy Bonifraterskiej, zakłady ,,Fiata'' przy Sapieżyńskiej, kompleks budynków PWPW przy ul. Sanguszki. Pasaż Simsona przy ul. Długiej płonie pod ostrzałem. Po kilkudziesięciu godzinach walk Powstańcy nad ranem zdobywają budynek tzw. małej PAST-y przy ul. Piusa XI. Po ciężkich walkach oddziały polskie opanowują kościół św. Krzyża i sąsiedni budynek Komendy Policji przy Krakowskim Przedmieściu 1. Dzięki tym zdobyczom Powstańcy mogą przepuszczać ataki na pozycje niemieckie w kierunku Starówki. Po przeciwnej stronie Krakowskiego Przedmieścia oddziały kpt. Vypriana Odorkiewicza ,,Krybara'' nacierają na Uniwersytet. W akcji biorą udział powstańcze wozy bojowe - ,,Kubuś'' i ,,Jaś''. Wobec przeważającej siły wroga atak ulega załamaniu.

24 sierpień 1944

Czwartek. Imieniny Bartłomieja, Jerzego. Wsch. sł. 5.49, zach. sł. 19.59, śr. temp. powietrza 20 C, pochmurno, potem rozpogodzenie, stan wody w Wiśle 91 cm.

Stare Miasto jest nadal celem nieustannych, zmasowanych ataków Niemców. Wróg opanowuje część zrujnowanych zabudowań szpitala św. Jana Bożego przy ul. Bonifraterskiej, szkołę przy ul. Rybaki i budynek mieszkalny na terenie PWPW. Po ciężkich walkach Powstańcom udaje się utrzymać ruiny Pasażu Simsona przy ul. Długiej. W ruinach posesji Długa 27/29 powstają stanowiska obronne, nazwane ,,Redutą Matki Boskiej''. Załoga Starego Miasta odpiera ataki wroga od południa, utrzymując placówki na Miodowej, Podwalu i Piwnej. Od wschodu broni się Brzozowa. W Śródmieściu nieprzyjaciel prowadzi systematyczny ostrzał placówek powstańczych na Kredytowej, Towarowej, Chmielnej, Żelaznej. Pod ostrzałem są stanowiska powstańcze przy Kruczej, Wspólnej, Hożej, Wilczej i Koszykowej. Niemcy podejmują próby opanowania niektórych domów przy Królewskiej na wysokości Ogrodu Saskiego i przy Grzybowskiej. Atakują zaciekle Dom Kolejowy i Dworzec Pocztowy oraz placówki powstańcze wzdłuż ul. Towarowej. W Śródmieściu południowym, po zaciętej walce, oddziały powstańcze zdobywają pozycję niemiecką przy ul. Żulińskiego i opanowują kwartał pomiędzy ulicami Poznańską, Żulińskiego, Marszałkowską i Nowogrodzką.

25 sierpień 1944

Piątek. Imieniny Ludwika, Józefa. Wsch. sł. 5.51, zach. sł. 19.57, śr. temp. powietrza 17 C, słonecznie, stan wody w Wiśle 90 cm.

Na Starym Mieście nieprzyjaciel kontynuuje natarcie na kompleks budynków PWPW przy ul. Sanguszki. Gmachu bronia Powstańcy ze Zgrupowania ,,Leśnik''. Ponoszą dotkliwe straty. Z zabudowań pozostających w ich rękach Powstańcy ewakuują ludnośc cywilną. Nadal trwają ciężkie walki o szpital św. Jana Bożego przy Bonifraterskiej, zakłady ,,Fiata'' przy Sapiezyńskiej i klasztor Kanoniczek przy Placu teatralnym. Nocą z 25 na 26 sierpnia ze Starego Miasta ewakuujue się kanałami Komenda Główna AK. Wraz z nią do Śródmieścia przechodzi kierownictwo cywilne miasta, z wicepremierem Janem Stanisławem Jankowskim ,,Sobolem'' i przewodniczącym Rady Jedności Narodowej Kazimierzem Pużakiem ,,Bazylim''. Kanałami ze Starego Miasta przechodzi na Żoliborz coraz więcej rannych Powstańców, oddziałów tyłowych i niewielka grupa ludności cywilnej. Płk Karol Ziemski ,,Wachnowski'', dowódca Grupy Północ, przenosi się ze zburzonego i spalonego gmachu Archiwum Głównego Akt Dawnych przy ul. Długiej do kapitularza kościoła św. Jacka na Freta. W Śródmieściu kompania z Batalionu ,,Kiliński'' zdobywa silną placówkę niemiecką w dawnej kawiarni ,,Cafe Club'' na rogu Nowego Świata i Al. jerozolimskiej. W ten sposób Powstańcy likwidują uciążliwy ostrzał barykady, łączącej obie części Śródmieścia. Winston Churchill domaga się od prezydenta USA wysłania samolotów nad Warszawę i lądowania na sowieckich lotniskach bez zgody sowieckich władz.

26 sierpień 1944

Sobota. Imieniny Marii, Zefiryny. Wsch. sł. 5.52, zach. sł. 19.54, śr. temp. powietrza 19 C, księżyc w pierwszej kwadrze, słonecznie, stan wody w Wiśle 86 cm.

Trwają naloty i ostrzał artyleryjski Starego Miasta. Powstańcy, pomimo ciągłych ataków nieprzyjacielskich, utrzymują pozycje w Banku Polskim przy ul. Bielańskiej, w zrujnowanym Pasażu Simsona przy ul. Długiej, w ruinach Ratusza oraz w Pałacu Blanka. odpieraja również ataki wroga na barykadach Miodowej, Podwala, Piwnej, Świetojańskiej i Kanonii. Trw silny napór niemiecki od strony Wisły na Brzozową, Boleść i Rybaki. Oddziały powstańcze zostają zmuszone do wycofania się z ruin garbarni ,,Quebracho'' przy ul. Boleść oraz ze szpitala św. Jana Bożego. Trw silny ostrzał artyleryjski północnej części Środmieścia, zwłaszcza rejonow Pańskiej, Twardej, śliskiej i Siennej. Z oddziałów powstańczych na Sadybie zostaje sformowany batalion ,,Oaza'' pod dowództwem kpt. Janusza Wyszogrodzkiego ,,Janusza''. Pod gruzami zbombardowanej kamienicy przy ul. Freta 16 ginie sztab Armii Ludowej Obwodu Warszawskiego, wielu żołnierzy i cywile.

27 sierpień 1944

Niedziela. Imieniny Moniki, Cezarego, Józefa. Wsch. sł. 5.54, zach. sł. 19.52, śr. temp. powietrza 209 C, słonecznie, stan wody w Wiśle 81 cm.

Płk Karol Ziemski ,,Wachnowski'' reorganizuje obronę Starego Miasta. Dowództwo odcinka północnego powierza ppłk. Janowi Mazurkiewiczowi ,,Radoslawowi'', odcinka wschodniego - kpt. Eugeniuszowi Konopackiemu ,,Trzasce'', południowego - mjr. Stanisławowi Błaszczakowi ,,Rogowi''. Zachodnim odcinkiem obrony dowodzi nadal mjr Gustaw Billewicz ,,Sosna''. Powstańcy udaremniają wysadzenie katedry św. Jana , ktora ostatecznie pozostaje w rękach wroga. W PWPW toczy się zaciekla walka o poszczególne piętra i części budynku. W Śródmieściu w godzinach popołudniowych nieprzyjaciel przeprowadza atak wzdłuż ulic Waliców i Żelaznej, spychając Powstańców z linii ul. Grzybowskiej. Niemcy zajmują Koszary Policji przy ul. Ciepłej, umacniają pozycje w rejonie Placu Żelaznej Bramy. W nocy z 26 na 27 rusza przygotowywane od dziesięciu dni natarcie pod dowództwem ppłk. Bolesława Gancarza ,,Gryfa''. Jego celem jest połączenie Mokotowa ze Śródmieściem. Powstańcy napotykają silny opór Niemców. Nie udaje się im połączyć z oddziałami Zgrupowania ,,Kryska'' , utrzymującymi pozycje na rogu Czerniakowskiej i Łazienkowskiej. Koszary w rejonie ulic Szwoleżerów, 29 Listopada i Podchorążych, blokujące drogę przebicia , pozostają w rękach wroga. Powstańcy opanowują jedynie klasztor Sióstr Nazaretanek przy ul. Czerniakowskiej. Ppłk Józef Rokicki ,,Karol'' rozkazuje utrzymać zdobyte pozycje i wieczorem przegrupować oddziały do ponownego natarcia. Prezydent USA Franklin D. Roosevelt odmawia pomocy Powstańcom bez zgody Związku Sowieckiego.

28 sierpień 1944

Poniedziałek. Imieniny Augustyna, Aleksandra. Wsch. sł. 5.56. Zach. sł. 19.50 , śr. temp. powietrza 22 C, słonecznie, stan wody w Wisle 81 cm.

Na Starym Mieście po zaciekłych walkach Niemcy ostatecznie opanowuja gmach PWPW przy ul. Sanguszki. Wobec katastrofalnej sytuacji na Starówce płk Karol Ziemski ,,Wachnowski'' podejmuje decyzję przebicia się do Śródmieścia. Trwa silny ostrzał nieprzyjacielski Śródmieścia, zwłaszcza Placu Napoleona, północnego odcinka Marszałkowskiej , Świętokrzyskiej, Jasnej i Sienkiewicza. W nocy z 27 na 28 sierpnia ppłk Bolesław Gancarz ,,Gryf'' kontynuuje natarcie na koszary pomiędzy ulicami Szwoleżerów, 29 Listopada i Podchorążych. Cały Górny Mokotów znajduje się pod silniejszym niż zwykle ogniem artylerii wroga. Od strony Wilanowa Niemcy przypuszczają silny atak na Sadybę.

29 sierpień 1944

Wtorek. Imieniny Beaty, Jana. Wsch. sł. 5.57. Zach. sł. 19.47 , śr. temp. powietrza 21 C, rano słonecznie, potem pochmurno, stan wody w Wisle 75 cm.

Rządy Wielkiej Brytanii i Stanów Zjednoczonych przyznają żołnierzom AK prawa kombatanckie, uznając Armię Krajową za integralną część Polskich Sił Zbrojnych. Trwają bombardowania lotnicze i ostrzał artyleryjski Starego Miasta. Oddziały batalionów ,,Zośka'' i ,,Czata 49'' utrzymują , kosztem dużych strat, zburzone budynki zakładów ,,Fiata'' przy ul. Sapieżyńskiej. Nieprzyjaciel opanowuje ruiny Kościoła Najświętszej Marii Panny, rejon między ulicami Wójtowską, Zakroczymską i Przyrynkiem. Niemcy poszerzają swoje terytorium na Placu Teatralnym. Wdzierają się do Ratusza, Pałacu Blanka i Klasztoru Kanoniczek. Powstańcom udaje się odeprzeć ataki na Bielańską, Pasaż Simsona i szkołę przy Nalewkach. W Śródmieściu , w nocy z 28 na 29 , Powstańcy powstrzymują silne natarcie wroga z Ogrodu Saskiego na linię ul. Królewskiej. Na Mokotowie Niemcy przystępują do bombardowania z ziemi i powietrza. W zburzonym szpitalu Elżbietanek przy ul. Goszczyńskiego ginie wielu rannych oraz część personelu. Oddziały Batalionu ,,Oaza'' oraz resztki Dywizjonu ,,Jeleń'' toczą ciężkie walki na Sadybie.

30 sierpień 1944

Środa. Imieniny Małgorzaty, Feliksa. Wsch. sł. 5.59. Zach. sł. 19.45 , śr. temp. powietrza 20 C, zachmurzenie duże, deszcz, stan wody w Wisle 75 cm.

Dowództwo AK na Starym Mieście, w porozumieniu z Komendantem Okręgu Warszawskiego AK, płk. Antonim Chruścielem ,,Monterem'', decyduje się ostatecznie na ewakuację załogi Starówki do Śródmieścia. Kanałami do Śródmieścia i na Żoliborz przechodzą lekko ranni. Wieczorem oddziały powstańcze przegrupowują się i przygotowują do przebicia z ul. Bielańskiej w kierunku Hal Mirowskich i Placu Żelaznej Bramy. Atak ma być wsparty równoczesnym natarciem oddziałów śródmiejskich z Grzybowskiej i Królewskiej.Akcja ta ma na celu utworzenie ,,korytarza', umozliwiającego całkowitą ewakuację rannych i ludności cywilnej do Śródmieścia. Powstańcy odzyskują utracone stanowiska na Placu Teatralnym p Pałac Blanka i frontową część Ratusza oraz kościół Najświętszej marii Panny na Nowym Świecie. Ciężkie walki tocą o utrzymanie ul. Bielańskiej. Niemcy ostrzeliwują Śródmieście z ziemi i powietrza. Szczególnie silne bombardowania przezywa rejon ulic Ceglanej, Żelaznej i Placu Grzybowskiego, a także Powiśle. Na Mokotowie, w wyniku niemieckiego ostrzału, wybuchają liczne pożary na Racławickiej, Olkuskiej, Bałuckiej i Kazimierzowskiej. Po południu samoloty wroga bombardują przepełniony rannymi budynek szpitalny przy ul. Chełmskiej 19. Ostrzelany pociskami zapalającymi szpital staje w płomieniach. Ginie wielu rannych i chorych. W trakcie wielogodzinnej akcji ratunkowej Powstańcy ponoszą dotkliwe straty. Samoloty niemieckie bombardują Sadybę, szczególnie rejon ul. Okrężnej.

31 sierpień 1944

Czwartek. Imieniny Rajmunda, Bohdana. Wsch. sł. 6.01. Zach. sł. 19.43 , śr. temp. powietrza 21 C, pochmurno, stan wody w Wisle 70 cm.

W nocy z 30 na 31 sierpnia Powstańcy podejmuja próbę połączenia Śródmieścia ze Starym Miastem. Na kilka godzin przed terminem właściwego uderzenia ok. 100 żołnierzy z Batalionu ,,Czata 49'' prechodzi kanałami na Plac Bankowy. Ich zadaniem jest atak na tyły nieprzyjaciela. Powstańcom nie udaje się jednak zaskoczyć Niemców. Straty po stronie polskiej są duże. Właściwe natarcie z ul. Bielańskiej rozpoczyna się między godz. 3 a 4 nad ranem. Pod silnym ostrałem niemieckim sturm się załamuje. O godz. 6.00 płk karol Ziemski ,,Wachnowski'' zarządza odwrót. Oddziałom śródmiejskim pod dowództwem mjr. Stanisława Steczkowskiego ,,Zagończyka'' również nie udaje się dotrzeć do Placu Bankowego. Powstańcy zajmują na kilka godzin Koszary Policji przy ul. Ciepłwj i wypierają wroga z Hal Mirowskich. przeciwnatarcie niemieckie zmusza ich do odwrotu. Akcja przebicia ulega załamaniu. Powstańcy ponoszą ogromne straty, liczba zabitych i rannych sięga ok. 300 osób. Obok ataku na Dworzec Gdański jest to drugi tak krwawy bój Powstania. W ciągu dnia obrońcy Starego Miasta odpierają generalny szturm niemiecki, wspierany atakami lotnictwa. W wyniku bombardowania dotkliwe straty ponosi Batalion ,,Chrobry I''. Jego kwatera w ruinach Pasażu Simonsa zostaje całkowicie zniszczona wraz z sąsiadującym budynkiem szkoły. Pod gruzami ginie ok. 300 osób, w tym ok. 120 żołnierzy z Batalionu ,,Chrobry I''. Oddziały niemieckie zajmują ostatecznie zrujnowane zakłady ,,Fiata'' przy ul. Sapieżyńskiej i obsadzają ul. Zakroczymską, aż do Kościelnej i wylotu Freta. Powstańcy tracą również ul. Brzozową. od rana trwa ostrzał artyleryjski Sadyby z kilku stron - z Siekierek, Wilanowa, Ursynowa i Służewca. Około południa Niemcy atakują od strony Wilanowa. Powstańcy odpierają atak.

1 wrzesień 1944

Piatek. Imieniny Bronisławy, Idziego. Wsch. sł. 6.02. Zach. sł. 19.41 , śr. temp. powietrza 19 C, pochmurno, stan wody w Wisle 70 cm.

Niemcy przystępują do generalnego szturmu na Stare Miasto. Oddziały lądowe wspiera lotnictwo. O swicie rozpoczyna sie atak z ul. Bielańskiej na Długą. Powstańcy powstrzymują natarcie. W południe Niemcy atakują od strony Placu Zamkowego i równoczesnie od północy., w kierunku Placu Krasińskich i Nowego Miasta. Powstańcy wycofują się częściowo z ul. Freta i Bonifraterskiej, Ogrodu Krasińskich i zajmowanego odcinka il. Długiej. Ewakuacja załogi i rannych ze Starego Miasta do Śródmieścia trwa całą noc. Odbywa się dwoma kanałami: głównym, z wejściem na Placu Krasińskich obok Sądu Apelacyjnego, i bocznym, z wejściem na ul. Daniłowiczowskiej. Kanałami przechodzi do Śródmieścia ok. 5,5 tys. Powstańców, w tej liczbie ok. 1,5 tys. uzbrojonych. Ok. 800 żołnierzy przechodzi kanałami na Żoliborz. Do Śródmieścia ewakuuje się również sztab Grupy Północ z płk. Karolem Ziemskim ,,Wachnowskim''. Trwa niemiecki napór na Sadybę, Sielce i Czerniaków. Od rana nieprzyjaciel prowadzi silny ostrzał artyleryjski i moździerzowy oraz bombardowanie lotnicze Sadyby. Zburzony zostaje m.in. Fort Dąbrowskiego. Naczelny Wódz, gen. Kazimierz Sosnkowski, w rozkazie do wojska zarzuca aliantom bierność wobec tragedii Warszawy.

2 wrzesień 1944

Sobota. Imieniny Stefana, Juliana. Wsch. sł. 6.04. Zach. sł. 19.38 , śr. temp. powietrza 19 C, słonecznie, wieczór pochmurny, stan wody w Wisle 62 cm.

Niemcy nadal atakują Stare Miasto. W nocy z 1 na 2 września pociski czołgowe niszczą Kolumnę Żygmunta. W ciągu dnia siły podległe gen. Reinefarthowi stopniowo obsadzają zburzoną dzielnicę, opuszczoną przez Powstańców. Rozpoczynają się masowe mordy i gwałty. W ręce wroga dostaje się ok. 35 tys. ludzi. Grupa gen. Rohra przypuszcza generalny szturm na Sadybę, opanowując ją ok. południa. oddziały powstańcze ponoszą dotkliwe straty. Nieprzyjaciel dokonuje masowych mordów ludności cywilnej.Zajęcie Sadyby otwiera Niemcom dostęp od południa do dwóch ważnych arterii Dolnego Mokotowa - ulic Czerniakowskiej i Belwederskiej. Obrońcy Sielc znajdują się w bardzo trudnym położeniu. Nieprzyjaciel prowadzi ostrzał artyleryjski i bombarduje Górny Mokotów. Szczególnie silnie ostrzeliwany jest rejon Puławskiej, w pobliżu Odyńca i Tynieckiej. Trwają naloty na Śródmieście. Bomby rujnują m.in. kościół św. Aleksandra na Placu Trzech Krzyży i solidny gmach Gimnazjum Królowej Jadwigii. Powstańcy niespodziewanie zdobywają gmach YMCA przy ul. Konopnickiej. Nieudany szturm na Uniwersytet jest ostatnią powstańcza próbą zdobycia tego bastionu, panującego nad Powiślem. Zagraża on stanowiskom oddziałów kpt. Cypriana Odorkiewicza ,,Krybara'' w okolicach Sewerynowa, Bartoszewicza i Kopernika.

3 wrzesień 1944

Niedziela. Imieniny Izabeli, Grzegorza. Wsch. sł. 6.06. Zach. sł. 19.36 , śr. temp. powietrza 16 C, pochmurno, wieczorem deszcz, stan wody w Wisle 65 cm.

Po opanowaniu Starego Miasta przez siły niemieckie, uzupełnione grupy bojowe gen. Dirlewangera i płk. Schmidta uderzają na Powiśle. Obroną Powiśla kieruje mjr Stanisława Błaszczak ,,Róg''. Jego zastępcą jest kpt. Cyprian Odorkiewicz ,,Krybar''. Powstańcy odpierają ataki nieprzyjaciela na północną część Śródmieścia. Piechota niemiecka naciera na ulice Traugutta, Mazowiecką, Królewską i Grzybowską. Polskie Radio nie nadaje audycji z powodu silnych bombardowań.

4 wrzesień 1944

Poniedziałek. Imieniny Rozalii, Róży. Wsch. sł. 6.08. Zach. sł. 19.34 , śr. temp. powietrza 15 C, słonecznie, stan wody w Wiśle 64 cm.

Od rana Niemcy koncentrują ostrzał artyleryjski i bombardowanie Powiśla i północnej części Śródmieścia. Zburzeniu ulega Elektrownia Miejska na Powiślu, dostarczająca miastu prąd od pierwszych dni Powstania. Przed południem rozpoczyna się natarcie niemieckie. Niemcy chcą odciąć oddziały Powiśla od Śródmieścia Północ. Ich piechota naciera z ul. Karowej trzema ulicami równolegle: Wybrzeżem Kościuszkowskim, Dobrą i Browarną. Ok. południa Niemcy zostają odrzuceni na linię ul. Karowej. Oddziały powstańcze ponoszą dotkliwe straty. Po dwóch godzinach Niemcy ponawiają szturm, ajmując gmach Zarządu Wodociągów przy ul. Lipowej. Ciężkie walki trwają do wieczora. Liczne pożary utrudniają Powstańcom zorganizowanie stanowisk obronnych. Mjr Stanisław Błaszczak ,,Róg'' zarządza ewakuację do Śródmieścia ludności ze szczególnie zagrożonych rejonów dzielnicy. W Śródmieściu pod ostrzałem cięzkiej artylerii i bombami giną cywile. Pociski rujnują zabudowę między Nowym Światem a Placem Napoleona. Okolice Twardej , Pańskiej , Śliskiej i Siennej są systematycznie niszczone. Zburzona zostaje m.in. drukarnia Wojskowych Zakładów Wydawniczyck AK przy ul. Szpitalnej oraz gmach PKO na rogu Jasnej i Świętokrzyskiej. Powstańcy odpiwrają niemieckie atak. Wypierają Niemców z Krakowskiego Przedmieścia na Nowy Świat, z Placu Małachowskiego na Mazowiecką, z Chłodnej na Grzybowską. Kompania por. Andrzeja Romockiego ,,Moro'' obsadza drukarnię słynnej firmy wydawnicej Michała Areta przy ul. Czerniakowskiej 225. Trwają bombardowania lotnicze Mokotowa. Brytyjczycy żądają od władz Związku Sowieckiego pomocy dla Powstania. Czołgi niemieckie miażdżą płytę Grobu Nieznanego Żołnierza.

5 wrzesień 1944

Wtorek. Imieniny Doroty, Teodora. Wsch. sł. 6.09. Zach. sł. 19.31 , śr. temp. powietrza 18 C, słonecznie, stan wody w Wiśle 61 cm.

Niemcy kontynuuja natarcie na Powisle. Pod osłoną czołgów ich piechota naciera z trzech stron. Obsadza potężny gmach Państwowego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przy ul. Kopernika. Niemcy zajmują wkrótce ulice Sewerynów, Pbożną, Leszczyńską. Wieczorem, wobec całkowitego wyczerpania amunicji, pod dowództwem kpt. Stanisława Skibniewskiego ,,Cubryny'' Powstańcy opuszczają ruiny gmachu Elektrowni. Trwa ewakuacja ludności cywilnej do Śródmieścia. Trwa silny ostrzał artyleryjski i bombardowania rejonu Jasnej i Szpitalnej. Powstańcy powstrzymują natarcie niemieckie na pozycje w ruinach Komendy Policji i w kościele św. krzyża oraz na całej linii ul. Królewskiej. Intensywnie bombardowane Śródmieście płonie. Ludność ewakuuje się do nieco spokojniejszej, południowej części Śródmieścia. Powstańcy obsadzają skarpę przy Frascati i zabezpieczaja połączenie Czerniakowa ze Sródmieściem przez ul. Książęcą. Dowódcą oddziałów powstańczych na Czerniakowie zostaje Jan Mazurkiewicz ,,Radosław''. jego zastępca zostaje dotychczasowy dowódca tego rejonu , kpt. Zygmunt Netzer ,,Kryska''. Sztab Komendanta Okręgu przenosi się do solidnego i nowoczesnego gmachu kina ,,Palladium'' przy ul. Złotej 7/9. Komenda Główna AK znajduje lokum w budynku tzw. małej PAST-y przy ul. Piusa XI. Prezydent Roosevelt zawiadamia premiera Churchilla, że według informacji wywiadu amerykańskiego Powstańcy opuścili Warszawę.

6 wrzesień 1944

Środa. Imieniny Beaty, Eugeniusza. Wsch. sł. 6.11. Zach. sł. 19.29 , śr. temp. powietrza 20 C, słonecznie, stan wody w Wiśle 59 cm.

W nocy masy ludności cywilnej przechodzą z Powiśla i Śródmieścia Północ na południową stronę Al. Jerozolimskich. Niemcy przypuszczaja generalny szturm na Powisle z północy, wschodu i południa. Atak na ostatnie pozycje powstańcze w dzielnicy poprzedza silne bombardowanie. Po zacietych walkach Powstańcy stopniowo wycofują się do Śródmieścia. Wieczorem Powiśle jest już całkowicie opanowane przez Niemców. Linią frontu staje się Nowy Świat. Od rana trwa bombardowanie i ostrzał Śródmieścia Północ. Oddziały powstańcze odpieraja ataki wroga z Krakowskiego Przedmieścia na Nowy Świat, z Placu Małachowskiego na Kredytową, z Ogrodu Saskiego na Królewską oraz z rejonu Placu Zawiszy na ul. Towarową. Niemcy zrzucaja ulotki w języku polskim, wzywające ludnośc cywilną do opuszczenia stolicy w dniach 7 i 8 września.

7 wrzesień 1944

Czwartek. Reginy, Melchiora. Wsch. sł. 6.13. Zach. sł. 19.27 , śr. temp. powietrza 19 C, pochmurno, stan wody w Wiśle 59 cm.

Po pacyfikacji Powiśla oddziały niemieckie atakują północną część Śródmieścia. Nacieraja z Powiśla na Nowy Świat, z Ogrodu Saskiego i Placu Żelaznej Bramy na Królewska i Plac Grzybowski. od strony Dworca Głównego nacierają na Chmielną, z Placu Zawiszy - na Towarową. Nieprzyjaciel zmierza do odcięcia północnej części Śródmieścia od południowej. Trzykrotnie w ciągu dnia szturmuje Al. jerozolimskie od strony hotelu ,,Polonia'' oraz ulice Nowogrodzką, Widok i Chmielną. Jenocześnie Niemcy usiłują zniszczyć barykade w Al. Jerozolimskich, osłaniająca szlak komunikacyjny. udaje się im obsadzić szereg domów w Al. Jerozolimskich, przy Nowogrodzkiej i w pobliżu Marszałkowskiej. Dzięki temu Niemcy przejmują kontrolę nad ważnym strategicznie skrzyzowaniem Al. Jerozolimskich i Marszałkowskiej. Lotnictwo niemieckie bombarduje nieustannie rejon miasta pomiędzy Marszałkowską a Nowym Światem, Chmielna i Świętokrzyską. Największych zniszczeń doznaja okolice Placu Napoleona. Trwa intensywny ostrzał artyleryjski Mokotowa. Pociski padają w rejonie ulic Odyńca, Ursynowskiej, Racławickiej, Tenisowej i Misyjnej. Na Dolnym Mokotowie tocza się zacięte walki w rejonie ul. Promenady, Dolnej i Konduktorskiej. Cywilne włade powstańcze upoważniaja zarząd PCK do porozumienia się z dowództwem niemieckim w sprawie ewakuacji z miasta starców, dzieci oraz chorych.W toku pertraktacji z gen. Rohrem czas wyjścia ludności, skonnej do opuszczenia Warszawy, ustala się na dni 8 i 9 wreśnia, w godz. 12.00 - 14.00.

8 wrzesień 1944

Piątek. Marii, Serafiny. Wsch. sł. 6.14. Zach. sł. 19.24 , śr. temp. powietrza 15 C, zachmurzenie duże, stan wody w Wiśle 59 cm.

Podczas zawieszenia ognia kilka tysięcy cywilów dobrowolnie opuszcza Warszawę. Od rana trwa silny napór nieprzyjaciela na Śródmieście Północ. Wróg usiłuje wedrzeć się w głąb dzielnicy od strony Nowego Światu i Królewskiej. O świcie Powstańcy muszą się wycofać z kompleksu gmachów MSWiA oraz Komendy Policji przy Krakowskim Przedmieściu. Nieprzyjaciel obsadza odcinek od ul. Świętokrzyskiej do kościoła św. Krzyża. Niemcy opanowuja prawie całą ul. Warecką. Docieraja w bezpośrednie sąsiedztwo Poczty Głównej przy Placu Napoleona. Zgrupowanie mjr. Włodzimierza Zawadzkiego ,,Bartkiewicza'' utrzymuje pozycje na Królewskiej. Niemcy wielokrotnie szturmują Al. Jerozolimskie od strony Marszałkowskiej i Nowego Światu. Ich celem jest zniszczenie barykady osłaniającej przejście przez Aleje. Nieprzyjaciel prowadzi silny ostrzał artyleryjski południowej części Śródmieścia, szczególnie rejonu Hożej i Kruczej.

9 wrzesień 1944

Sobota. Sergiusza, Piotra. Wsch. sł. 6.16. Zach. sł. 19.22 , śr. temp. powietrza 14 C,księżyc w ostatniej kwadrze, rano przelotne deszcze, później przejaśnienia, pochmurno, stan wody w Wiśle 70 cm.

W czasie zawieszenia ognia, między godz. 6.00 a 8.00, trwa dobrowolna ewakuacjia ludności cywilnej. W ciągu dwóch dni stolicę opuszcza ok. 8 tys. osób. Toczą się walki w północnej części Śródmieścia. Jego część południowa i Czerniaków ostrzeliwuje artyleria, najcięzsze moździerze, miotacze min i granatniki. Niemcy wznawiają działania zaczepne w rejonie Sielc. Wysłannicy KG AK, ppłk dypl. Franciszek Herman ,,Bogusławski'' i kpt. Alfred Korczyński ,,Sas'' podejmują rozmowy z gen. Heinzem Rohrem, występującym w imieniu gen. Ericha von dem Bacha. Strona polska porusza sprawę dalszej ewakuacji ludności cywilnej z Warszawy oraz ewakuacji ciężko rannych żołnierzy polskich. Jest też mowa o ewentualnym wydaniu pozostających w niewoli rannych zołnierzy niemieckich. Gen. Rohr proponuje rozpoczęcie rozmów w sprawie kapitulacji Powstania. Rząd brytyjski deklaruje pociągnięcie do odpowiedzialności Niemców, winnych zbrodni w Warszawie.

10 wrzesień 1944

Niedziela.Łukasza, Mikołaja. Wsch. sł. 6.18. Zach. sł. 19.20 , śr. temp. powietrza 15 C, pochmurno, stan wody w Wiśle 58 cm.

Armia Czerwona rozpoczyna ofensywę. Wojska 1. Frontu Białoruskiego atakuja Pragę. W operacji tej biorą udział jednostki polskie: 1. Dywizja Piechoty im. Tadeusza Kościuszki, pododdziały 1. Brygady Pancernej im. Bohaterów Westerplatte i 13. Pułku Artylerii Pancernej. Nad Warszawą toczą się walki powietrzne mysliwców sowieckich i niemieckich. Do miasta docierają odgłosy walk w okolicach Jabłonnej i Wołomina. Trwaja pertraktacje i wymiana pism między strona niemiecką a dowództwem AK. Strona polska prowadzi gre na zwłokę. W Śródmieściu trwają zaciekłe walki w rejonie Nowego Światu, Placu Napoleona i Brackiej. Na Chmielnej, Górskiego, Wareckiej i Świętokrzyskiej tocą sie boje o każdy dom. Niemcy zdobywaja barykadę na ul. Chmielnej, atakuja gmach Poczty Głównej. Opanowuja budynek przy ul. Wareckiej 11. Powstańcom udaje się powstrzymać natarcie wroga. Powstańcze Polskie Radio ogłasza nazwiska 28 niemieckich dowódców, odpowiedziallnych za zniszczenie Warszawy. Listę otwierają generałowie von dem Bach, Stahel i Reinefarht. Listę tę przytacza następnego dnia londyński ,,Dziennik Polski'' i ,,Dziennik Żołnierza'', BBC nadaje ją w różnojęzycznych serwisach. Umiera z ran Józef Szczepański ,,Ziutek'', autor piosenki ,,Pałacyk Michla''.

11 wrzesień 1944

Poniedziałek. Piotra, Hiacynta, Jacka. Wsch. sł. 6.02. Zach. sł. 19.41 , śr. temp. powietrza 19 C, pochmurno, stan wody w Wiśle 70 cm.

Strona polska zrywa rozmowy w sprawie kapitulacji Powstania. Rozwój sytuacji na prawym brzegu Wisły dopinguje Niemców do odcięcia Powstańców od rzeki. Atakują Czerniaków od strony stacji pomp przy Czerniakowskiej oraz Parku Sobieskiego. Oddziały polskie wycofują się z odcinka ul. Rozbrat między Łazienkowską a Przemysłową. W rękach Powstańców pozostaje ul. Przemysłowa, róg Czerniakowskiej i Łazienkowskiej oraz Port Czerniakowski. Odpierają atak od strony skarpy, osłaniającej przejście z Czerniakowa do Śródmieścia. Samoloty niemieckie bombardują kościól pw. Marki Boskiej Częstochowskiej przy ul. Łazienkowskiej. Pod gruzami ginie kilkadziesiąt osób cywilnych. W pozostałych dzielnicach niemieckie działania bojowe słabną. Gen. ,,Bór'' wysyła do marszałka Rokossowskiego depeszę z prośbą o nawiązanie bezpośredniej łączności radiowej.

12 wrzesień 1944

Wtorek. Marii, Gwidona. Wsch. sł. 6.21. Zach. sł. 19.15 , śr. temp. powietrza 12 C, rano słonecznie, później pochmurno, stan wody w Wiśle 59 cm.

Niemcy wstrzymują działania bojowe w innych dzielnicach , wszystkie siły kierując na Czerniaków. Trwa silny ostrzał artyleryjski i bombardowanie lotnicze Czerniakowa. W dzielnicy wybuchaja liczne pożary. Niemcy prowadzą zmasowane natarcie na wszystkich odcinkach. Toczą sie ciężkie walki o Port Czerniakowski, potężny gmach ZUS przy ul. Czerniakowskiej, budynek Gazowni przy ul. Ludnej oraz zabudowania dawnego szpitala św. Łazarza przy Księżycowej. Niemcy zajmują zachodnią część ul. Łazienkowskiej oraz część skarpy od ul. Frascati do Księżycowej. W polskich rękach pozostaje jedynie placówka w gmachu YMCA przy ul. Konopnickiej. Nocą na 13 września dwie łączniczki przepływają na prawy brzeg Wisły. Zostają przyjęte przez gen. Michała Rolę-Żymierskiego i marsz. Konstantego Rokossowskiego.

13 wrzesień 1944

Środa. Eugenii, Jana. Wsch. sł. 6.23. Zach. sł. 19.12 , śr. temp. powietrza 10 C, słonecznie, później lekkie zachmurzenie, stan wody w Wiśle 57 cm.

Nocą z 13 na 14 września pierwsze zrzuty sowieckie z pomocą dla walczących trafiają do Warszawy. W ciągu dnia wojska sowieckie wkraczają na obrzeża Pragi. Niemcy wysadzają w powietrze warszawskie mosty - ok. południa Most Poniatowskiego, wieczorem mosty kolejowe - średnicowy i pod Cytadelą. Przed północą wylatuje w powietrze Most Kierbedzia. Nieprzyjaciel wciąż koncentruje się na Czerniakowie. Naloty i artyleria niemiecka niszczą wszystkie większe budynki. Niemcy systematycznie likwidują potencjalne punkty oporu w pobliżu Portu Czerniakowskiego i na ul. Łazienkowskiej. Oddziały AK zmuszone są do opuszczenia Portu Czerniakowskiego. Wycofują się również z parzystej strony ul. Łazienkowskiej. Oddziały wroga opanowują teren gazowni przy ul. Ludnej i zdobywają gmach ZUS przy Czerniakowskiej. Po trwającej całą dobę walce zajmują budynki szpitala św. Łazarza przy Księżycowej. Powstańcy podejmują kontratak. Próbują odzyskać wylot ul. Książęcej na Plac Trzech Krzyży i przywrócić łączność między Śródmieściem a Czerniakowem. Natarcie oddziałów AK kończy się niepowodzeniem.

14 wrzesień 1944

Czwartek. Bernarda, Cypriana. Wsch. sł. 6.24. Zach. sł. 19.10 , śr. temp. powietrza 10 C, lekkie zachmurzenie, stan wody w Wiśle 57 cm.

Walki na Pradze z udziałem jednostek 1. Armii Wojska Polskiego kończą się całkowitym wyparciem Niemców za Wisłę. Czerniaków jest nadal głównym celem nieustannych, zmasowanych ataków nieprzyjaciela. W tej sytuacji ppłk Jan Mazurkiewicz ,,Radosław''podejmuje decyzję przesunięcia sił powstańczych bliżej brzegu rzeki, dla utrzymania przyczółka. Zgodnie z planem, do wieczora nastepuje koncentracja oddziałów na niewielkim obszarze pomiędzy ulicami Okrąg, Czerniakowską i Zagórną.Oddziały AK nacierają na pozycje niemieckie w pobliżu przejścia przez Al. Jerozolimskie. Powstańcy opanowują ruiny ,,Cristalu'' i spychają Niemców z parzystej strony Al. Jerozolimskich do ,,Cafe Clubu'' na rogu Nowego Swiatu. Na Żoliborzu trwa silny napór wroga na Marymont. Niemcy atakują jednocześnie od strony Bielan, ulicami Słowackiego i Gdańską. Powstańcy tracą rozległy teren od Bielan do ul. Krasińskiego. Na Mokotowie lotnictwo niemieckie bombarduje redutę ,,Alkazar'' na rogu Odyńca i Al. Niepodległości. Mimo to obrońcy nadal ją utrzymują. Gabinet Naczelnego Wodza w Londynie depeszą zawiadamia gen. Tadeusza Komorowskiego ,,Bora'' o awansowaniu płk. dypl. Antoniego Chruściela ,,Montera'' do stopnia generała brygady.

15 wrzesień 1944

Piątek. Marii, Albina. Wsch. sł. 6.26. Zach. sł. 19.08 , śr. temp. powietrza 9 C, słonecznie, stan wody w Wiśle 55 cm.

Nad ranem z Pragi na Czerniaków przeprawia się patrol 1. Armii Wojska Polskiego. Wieczorem powraca na prawy brzeg Wisły, wraz z oficerem ze sztabu ppłk. Jana Mazurkiewicz ,,Radosława''. Wiezie on pismo z prośba o pomoc. Na Czerniakowie Powstańcy toczą ciężkie walki o utrzymanie terenu ograniczonego ulicami: Ludną, Okrąg, Czerniakowską i Zagórną. Przez cały dzień nieprzyjaciel prowadzi silny ostrzał artyleryjski i moździerzowy Żoliborza, wspomagany nalotami bombowców. Niemcy obsadzaja kolejny odcinek wybrzeża od ul. Krasińskiego do Cytadeli. Całkowicie odcinaja oddziały AK od Wisły. Generalne uderzenie Niemców na Dolny Mokotów stawia w ogniu Sielce. Ciężkie walki obronne toczą się na Dolnej, Piaseczyńskiej, Chełmskiej i Belwederskiej. Po krwawych zmaganiach oddziały powstańcze opuszcają Sielce. Upada Fort legionów Dąbrowskiego. Niemcy zajmują niemal cały Dolny Mokotów. Linią obrony Mokotowa staje się ul. Belwederska.

16 wrzesień 1944

Sobota. Korneliusza, Cypriana. Wsch. sł. 6.28. Zach. sł. 19.05 , śr. temp. powietrza 10 C, słonecznie, stan wody w Wiśle 55 cm.

W nocy z 15 na 16 września przeprawiają się na Solec żołnierze 1 Batalionu 9. Pułku Piechoty 3. Dywizji Piechoty. W sile około 300 ludzi wspieraja Powstańców broniących Czerniakowa. Od rana odpieraja silne ataki nieprzyjaciela. Niemcy stopniowo zdobywaja teren. Powstańcom udaje się utrzymać barykady na ulicach Okrąg i Solec, zamykające dostęp od północy. Nieprzyjaciel opanowuje szpital powstańczy przy Zagórnej 9. Morduje rannych. Zamierzone przez dowództwo 1. Armii WP poszerzenie przyczółka Czerniakowskiego nie udaje się. W Śródmieściu rejon ulic Marszałkowskiej, Koszykowej, Piusa, Wilczej i Kruczej pozostaje pod wyjątkowo silnym ogniem artylerii niemieckiej. Niemcy przystępuja do zdecydowanego uderzenia na Żoliborz. Oddziały AK wycofują się pod naporem wroga z części uliczek Dolnego Żoliborza, do linii ul. Bohomolca. Wieczorem, po krwawych walkach , oddziały ze Zgrupowania ,,Żniwiarz'' opuszczają teren warsztatów ,,Opla'' od strony ul. Włościańskiej. W nocy z 15 na 16 września udaje się ewakuować oddziały powstańcze z Sielc na Górny Mokotów. W ciągu dnia Niemcy bombardują okolice ul. Puławskiej, Naruszewicza, Malczewskiego i Szustra.

17 wrzesień 1944

Niedziela. Justyny, Roberta. Wsch. sł. 6.29. Zach. sł. 19.03 , śr. temp. powietrza 19 C, księżyc w nowiu, słonecznie, stan wody w Wiśle 55 cm.

W nocy z 16 na 17 września na Przyczółek Czerniakowski przeprawia się kolejna grupa żołnierzy 9. Pułku Piechoty 3. Dywizji 1. Armii WP. W ciągu dwóch dni na Czerniaków dociera w sumie ok. 1200 żołnierzy. Trwaja zaciekłe walki o utrzymanie przyczółka. Tej samej nocy na wysokości Marymontu przeprawia sie przez Wisłę jedna kompania z 6. Pułku Piechoty 2. Dywizji Piechoty. W jej skład wchodzi pluton rusznic przeciwpancernych i łącznościowcy. Żoliborz, Mokotów i Śródmieście przez cały dzień są nękane ogniem niemieckiej artylerii.

18 wrzesień 1944

Poniedziałek. Ireny, Stanisława. Wsch. sł. 6.31. Zach. sł. 19.01 , śr. temp. powietrza 12 C, słonecznie, wieczorem pochmurno, stan wody w Wiśle 54 cm.

W nocy z 17 na 18 września na Czerniaków przeprawiają się posiłki zza Wisły - ok. 60 żołnierzy z 9.Pułku Piechoty. Obrońcy Przyczółka Czerniakowskiego odpierają kolejne ataki wroga. Stopniowo tracą teren. Do wieczora Niemcy opanowują całą ul. Czerniakowską. W tym dniu walcząca Warszawa otrzymuje największy ze zrzutów. 107 amerykańskich ''latających fortec'' - czterosilnikowych Boeningów B-17 - pojawia się nad miastem między godz. 12 a 13. Zrzucają ok. 1300 zasobników z bronią, amunicją, żywnością i zaopatrzeniem medycznym. Powstańcom udaje się odebrać zaledwie 20 proc. zrzutu.

19 wrzesień 1944

Wtorek. Januarego, Teodora. Wsch. sł. 6.33. Zach. sł. 18.58 , śr. temp. powietrza 14 C, zachmurzenie duże, wieczorem przejaśnienia, stan wody w Wiśle 54 cm.

Na Czerniakowie trwa silne niemieckie natarcie wzdłuż Wilanowskiej i Zagórskiej ku Czerniakowskiej. Polacy utrzymują w swych rękach część wybrzeża Wisły na odcinku od ul. Zagórnej do portu ,,Syrena'' i kilka domów przy ul. Wilanowskiej. Wieczorem ppłk Jan Mazurkiewicz ,,Radosław'' rozpoczyna ewakuację swoich oddziałów kanałami na Mokotów. Po południu na Powisle północne przeprawiają się żołnierze I i II batalionów 8. Pułku Piechoty. Opanowują Wybrzeże Kościuszkowskie w rejonie mostu średnicowego. Rozpoczynają natarcie, docierając do ul. Solec. Silne boczne przeciwnatarcie niemieckie decyduje o niepowodzeniu desantu. Na Żoliborzu, na wysokości Marymontu, przeprawia się przez Wisłę kolejna grupa żołnierzy 6. Pułku Piechoty. Tak jak poprzednicy, nie są w stanie przedrzeć się w głąb dzielnicy pod ogniem niemieckim. Osaczeni na Wybrzeżu, nie mają szans na kontakt z oddziałami AK.

20 wrzesień 1944

Środa. Euzebii, Eustachego. Wsch. sł. 6.34. Zach. sł. 18.56 , śr. temp. powietrza 14 C, lekkie zachmurzenie, stan wody w Wiśle 52 cm.

Odcięci, zdziesiątkowani obrońcy Przyczółka Czerniakowskiego odpieraja ataki nieprzyjaciela. Trwają zaciete walki o poszczególne domy przy Wilanowskiej, Idźkowskiego i Solcu. Na Żoliborz nocą z 19 na 20 września przeprawia się kolejna grupa żołnierzy 6. Pułku Piechoty, wzmacniając uchwycony przyczółek na Kępie Potockiej. Dopiero tego dnia dowódca Żoliborza, ppłk Mieczysław Niedzielski ,,Żywiciel'', dowiaduje się o obecności żołnierzy 66. PP na lewym brzegu Wisły. Komendant Główny AK gen. Tadeusz Komorowski ,,Bór'' wydaje rozkaz przeorganizowania oddziałów powstańczych Armii Krajowej w regularne oddziały Wojska Polskiego. Utworzony zostaje Warszawski Korpus AK pod dowództwem gen. bryg. Antoniego Chruściela ,,Montera''. Jego zastępcą zostaje płk Karol Ziemski ,,Wachnowski''. Poszczególne pułki zachowują numerację z roku 1939. Ponadto, dla podtrzymania tradycji powstańczej , oddziały zachowują dotychczas używane nazwy. Komenda Główna Okręgu AK ujawnia nazwiska oficerów. Nastepnego dnia publikuje je prasa powstańcza.

21 wrzesień 1944

Czwartek. Mateusza, Hipolita. Wsch. sł. 6.36. Zach. sł. 18.54 , śr. temp. powietrza 13 C, słonecznie, stan wody w Wiśle 51 cm.

Trwa nieprzerwany napór nieprzyjaciela na Przyczółek Czerniakowski. Powstańcy pod dowództwem kpt. Ryszarda Białousa ,,Jerzego'', wraz z żołnierzami 1. Armii WP pod dowództwem mjr. Stanisława Łatyszonka utrzymują już tylko skrawek wybrzeża oraz dwa domy - Solec 53 i Wilanowska 1 na rogu ul. Solec. Sródmieście pozostaje pod nękającym ostrzałem artylerii. Powstańcy niszczą barykadę nieprzyjacielską na rogu Al. Jerozolimskich i Brackiej. W zachodniej części Śródmieścia udaje się odeprzeć niemieckie natarcie na fabrykę Bormana przy ul. Towarowej. Na Żoliborzu niemieckie natarcie na Kępę Potocką likwiduje desant 6. Pułku Piechoty. Niedobitki desantu ewakuują się na prawy brzeg Wisły. Nieświadome tego faktu oddziały powstańcze o świcie atakują Marymont. Docierają do ul. Promyka, oczekując żołnierzy 6 PP, mających przebić się zza rzeki. Osamotnieni, żołnierze AK wycofują się, niszcząc uprzednio umocnienia zdobytych stanowisk niemieckich.

22 wrzesień 1944

Piątek. Tomasza, Maurycego. Wsch. sł. 6.38. Zach. sł. 18.51 , śr. temp. powietrza 15 C, słonecznie, lekkie zachmurzenie, stan wody w Wiśle 51 cm.

Obrońcy Przyczółka Czerniakowskiego bezskutecznie próbują przebić się na Saską Kępę. Kpt. Ryszard Białous ,,Jerzy'' i mjr Stanisław Łatyszonek decydują się na przebicie do Śródmieścia Południe. Oddziały gen. Heinza Rohra przygotowują się do generalnego natarcia na Mokotów.

23 wrzesień 1944

Sobota. Tekli, Bogusława. Wsch. sł. 6.39. Zach. sł. 18.49, śr. temp. powietrza 14 C, zachmurzenie duże, wieczorem przejaśnienia, stan wody w Wiśle 51 cm.

Pada Przyczółek Czerniakowski. W nocy z 22 na 23 września obrońcy Czerniakowa podejmują próbę przebicia się do Śródmieścia. Jedynie niewielkiej, pięcioosobowej grupce z kpt. Rysardem Białousem ,,Jerzym'' na czele udaje się dotrzeć do obsadzonego przez Powstańców gmachu YMCA przy Konopnickiej. Reszta oddziału dostaje się do niewoli. Niemcy pacyfikują dzielnicę. pallotyn, ks. Józef Stanek ,,Rudy'' , kapelan Zgrupowania ,,Kryska'', ginie na Solcu, powieszony przez Niemców. Wzmaga się niemiecki napór na Mokotów. Trwa wzmożony ostrzał artyleryjski i bombardowania z powietrza. Silnie ostrzeliwane są okolice Al. Niepodległości.

24 wrzesień 1944

Niedziela. Gerarda, Teodora. Wsch. sł. 6.41. Zach. sł. 18.46, śr. temp. powietrza 15 C, zachmurzenie duże, stan wody w Wiśle 49 cm.

Nieprzyjaciel zaciska pierścień wokół trzech walczących jeszcze ośrodków oporu: Żoliborza, Śródmieścia i Mokotowa. Głównym celem ataku staje się Mokotów. W godzinach porannych rozpoczyna się generalne natarcie oddziałów niemieckich. Atak piechoty wspieraja artyleria, lotnictwo i oddziały pancerne. Po zaciętych walkach na odcinkach południowym i południowo-wschodnim, Niemcy opanowują Królikarnię. Niszczą wysunięta placówkę powstańczą przy puławskiej 162 i docierają do linii ul. Ksawerów. Nocne natarcie oddziałów AK w celu odzyskania terenu kończy się niepowodzeniem. Na wschodnim odcinku obrony Mokotowa Powstańcy pod naporem czołgów wycofują się na linię ul. Konduktorskiej. Pozostałe pozycje powstańcze zostają utrzymane. Obie strony ponoszą duże straty w ludziach.

25 wrzesień 1944

Poniedziałek. Aurelii, Władysława. Wsch. sł. 6.43. Zach. sł. 18.44, śr. temp. powietrza 10 C, księżyc w pierwszej kwadrze, zachmurzenie duże, deszcz, stan wody w Wiśle 70 cm.

Od wczesnych godzin porannych nieprzyjaciel kontynuuje natarcie na Mokotów z południa i zachodu. Trwają zacięte walki na odcinku południowym. Szkoła przy ul. Woroniczej siedmiokrotnie przechodzi ,,z rąk do rąk''. Po zachodniej stronie Batalion ,,Olza'' pod naciskiem wroga wycofuje się z linii Al. Niepodległości ulicami Goszczyńskiego i Odyńca w kierunku ul. Krasickiego. Powstańcy tracą ważny punkt oporu - ,,Redutę Alkazar'' na rogu Al. Niepodległości i Odyńca. Oddziałom AK, walczącym na południu od ul. Malczewskiego, grozi odcięcie. Siły niemieckie przesuwają się z ul. Malczewskiego ku Puławskiej. Powstańcy ponoszą dotkliwe straty. Na terenach zajętych przez wroga dochodzi do grabieży, podpaleń i mordów. Na Żoliborzu i w Śródmieściu panuje względny spokój. Pod gruzami domu przy Marszałkowskiej 129 ginie ppor. Eugeniusz Lokajski ,,Brok'', wybitny sportowiec, olimpijczyk. Podczas Powstania jest oficerem łącznikowym Kompanii ,,Koszta'' i dokumentalistą.

26 wrzesień 1944

Wtorek. Kosmy, Damiana. Wsch. sł. 6.44. Zach. sł. 18.42, śr. temp. powietrza 10 C, zachmurzenie duże, deszcz, stan wody w Wiśle 49 cm.

Zgodnie z rozkazem ppłk. Józefa Rokickiego ,,Karola'', ok. godz. 4. rano rozpoczyna się ewakuacja kanałami oddziałów powstańczych z Mokotowa do Śródmieścia. Niemcy piętrza w kanałach wodę, przez włazy wrzucaja granaty, chemikalia i worki z piaskiem. Mokotów jest nadal celem nieustannych zmasowanych ataków nieprzyjaciela. Po całodziennych krwawych walkach Niemcy spychają załogę Mokotowa na niewielki obszar, ograniczony ulicami Różaną, Kazimierzowską, Ursynowską i Puławską. Gen. Antoni Chruściel ,,Monter'' kieruje do ppłk. ,,Karola'' depesze nakazujące dalszą obronę dzielnicy. Rozkazy nie dochodzą na czas. Ppłk. ,,Karol'' wraz ze sztabem 10. DP przechodzi kanałami do Śródmieścia. Dowództwo niemieckie występuje z propozycją rokowań kapitualcyjnych. Spotkanie z parlamentariuszami niemieckimi ma miejsce w Śródmieściu, na ul. Łuckiej.

27 wrzesień 1944

Środa. Justyny, Wincentego. Wsch. sł. 6.46. Zach. sł. 18.39, śr. temp. powietrza 10 C, zachmurzenie duże, deszcz, stan wody w Wiśle 50 cm.

O godz. 8.00 na Mokotowie rozpoczyna się silne natarcie niemieckie. Resztki oddziałów AK bronią się jeszcze w rejonie Bałuckiej, Wiktorskiej i Belgijskiej. Po przeanalizowaniu sytuacji strona polska wysyła parlamentariuszy celem pertraktacji w sprawie ewakuacji ludności cywilnej i rannych oraz ustalenia warunków kapitulacji dzielnicy. Gen. von dem Bach zapewnia parlamentariuszy, że Powstańcy będa traktowani zgodnie z postanowieniami konwencji genewskiej. Mimo tych obietnic, na ul. Dworkowej nieprzyjaciel morduje ok. 120 osób. Są to głównie Powstańcy, którzy nie zdołali dotrzeć kanałami do Śródmieścia i zawrócili na Mokotów. Około południa Mokotów kapituluje. Gen. Antoni Chruściel ,,Monter'' nakazuje ppłk. Józefowi Rokickiemu ,,Karolowi'' natychmiastowy powrót ze Śródmieścia na Mokotów. Przejście kanałami okazuje się niemożliwe. Ok. godz. 16. w Śródmieściu, na środku Al. Jerozolimskich w okolicy Placu Starynkiewicza, spotykają się polscy i niemiecy parlamentariusze. Drugie spotkanie następuje o godz. 17.30. Polscy parlamentariusze udają się w głąb pozycji niemieckich. Niemcy rozpoczynają przygotowywaną od blisko tygodnia operację ,,Sternschnuppe'' (Spadająca Gwiazda), której celem jest likwidacja Grupy ,,Kampinos''. Oddziały z Kampinosu koncentrują się w rejonie Rotoki. Późną nocą opuszczają puszczę.

28 wrzesień 1944

Czwartek. Wacława, Marka. Wsch. sł. 6.48. Zach. sł. 18.37, śr. temp. powietrza 10 C, zachmurzenie duże, stan wody w Wiśle 50 cm.

Po kapitulacji Mokotowa cały wysiłek bojowy Niemcy koncentrują na Żoliborzu. Przygotowują generalne uderzenie na dzielnicę. Od rana trwa silny ostrzał artyleryjski, zwłaszcza rejonu ul. Krasińskiego i Placu Wilsona. Oddziały nieprzyjaciela pacyfikują wsie puszczańskie. Pala Pociechę, Wiersze, Janówek, Brzozówkę, Krogulec i inne. Przed południem polscy parlamentariusze, ppłk dypl. Zygmunt Dobrowolski ,,Zyndram'' i kpt. Alfred Korczyński ,,Sas'' - tłumacz i doradca prawny - w imieniu Komendy Głównej AK prowadza rozmowy z gen. von dem Bachem w jego kwatere w Ożarowie. Niemiecki dowódca przedstawia warunki kapitulacji Warszawy. Wieczorem w kwaterze Komendy Głównej AK zapada decyzja by rozmowy w sprawie kapitulacji kontynuować.

29 wrzesień 1944

Piątek. Michała, Gabriela, Rafała. Wsch. sł. 6.49. Zach. sł. 18.35, śr. temp. powietrza 9 C, zachmurzenie duże, stan wody w Wiśle 50 cm.

Rano rozpoczyna się generalny szturm na Żoliborz. Przeważające siły wroga kilkakrotnie nacierają od południa i zachodu. Pozycje powstańcze atakuje piechota 19. Dywizji Pancernej nieprzyjaciela, wsparta ogniem kilkudziesięciu czołgów i dział szturmowych. Po zacietych walkach oddziały Zgrupowania ,,Żniwiarz'' wycofują się z terenu fabryki ,,Opla'' i hali targowej przy ul. Słowackiego. Oddziały ze Zgrupowania ,,Żyrafa'' opuszczają ruiny klasztoru Sióstr Zmartwychwstanek przy ul. Krasińskiego. Natarcie niemieckie od strony Cytadeli i Dworca Gdańskiego zmusza oddziały ze Zgrupowania ,,Żaglowiec'' do wycofania się w kierunku Placu Inwalidów. Na odcinku obrony Marymontu Powstańcy ze Zgrupowania ,,Żubr'' utrzymują wszystkie pozycje. Od wschodu Zgrupowanie ,,Żbik'' zajmuje nadal ul. Bohomolca. Pod Jaktorowem Grupa ,,Kampinos''zostaje rozbita, tracąc ok. 150 żołnierzy. Ginie dowódca, mjr Alfons Kotowski ,,Okoń''. Drugie tyle żołnierzy dostaje się do niewoli. Tylko nielicznym udaje się przedrzeć przez kordon niemiecki i dotrzeć m.in. do Gór Świętokrzyskich. W Śródmieściu, na prośbę Niemców, ok. godz. 13. rozpoczyna się lokalne zawieszenie broni w rejonie BGK.

30 wrzesień 1944

Sobota. Felicji, Hieronima. Wsch. sł. 6.51. Zach. sł. 18.32, śr. temp. powietrza 9 C, pochmurno, stan wody w Wiśle 50 cm.

O świcie, bez wcześniejszego ostrzału artyleryjskiego, wykorzystując zaskoczenie, nieprzyjaciel obsadza duży blok Spółdzielni ,,Zgoda'' przy ul. Słowackiego na Żoliborzu. Po silnym przygotowaniu ogniowym rusza dalsze natarcie wroga na ulice Słowackiego i Gdańską oraz Plac Wilsona. Powstańcy nawiązują łączność z 1. Armią WP. W godzinach popołudniowych nastąpić ma ewakuacja pontonami oddziałów powstańczych na prawy brzeg Wisły. Na rozkaz dowódcy, ppłk. Mieczysława Niedzielskiego ,,Żywiciela'', oddziały AK rozpoczynają odwrót ku Wisle. Z powodu złych warunków atmosferycznych przeprawa przez rzeke musi byc odłozona. Akcja przebijania się Powstańców zostaje przerwana. Do popołudnia toczą się zacięte walki o poszczególne domy w dolnym odcinku ul. Mickiewicza i ul. Krasińskiego. Płk Karol Ziemski ,,Wachnowski'' i por. Jerzy Kamiński ,,Ścibor'' prowadzą z rozkazu gen. ,,Bora'' pertraktacje z gen. Erichem von dem Bachem, a potem z dowódcą 19. Dywizji Pancernej gen. Kallnerem, w sprawie zaprzestania dalszych działań bojowych na Żoliborzu. O godz. 17.00 do ppłk. ,,Żywiciela'' przybywa z warunkami kapitulacji płk ,,Wachnowski''. Ok. godz. 18. Żoliborz kapituluje. Do godz. 23.00 oddziały AK składaja broń, a nastepnie przechodzą pod eskortą niemiecką na teren ,,Pionier-Parku'' na Powązkach. Polscy parlamentariusze prowadzą w siedzibie gen. von dem Bacha w Ożarowie pertraktacje w sprawie ewakuacji ludności cywilnej ze Śródmieścia. Uzyskują zgodę na zawieszenie broni w dniach 1 i 2 października od godz. 5.00 do 19.00. Strona niemiecka wyznacza pięć punktów u zachodnich wylotów ulic Grzybowskiej, Pańskiej, Piusa i Śniadeckich przy Politechnice oraz w Al. Jerozolimskich, którymi ludnośc cywilna ma opuszczać miasto. W Londynie, po dymisji gen. Kazimierza Sosnkowskiego, prezydent Władysław Raczkiewicz mianuje gen. Tadeusza KOmorowskiego ,,Bora'' Naczelnym Wodzem Polskich Sił Zbrojnych.

1 październik 1944

Niedziela. Teresy, Danuty. Wsch. sł. 6.53. Zach. sł. 18.30, śr. temp. powietrza 11 C, rano słonecznie, później pochmurno, stan wody w Wiśle 51 cm.

Podczas zawieszenia broni Śródmieście opuszcza zaledwie 8 tys. osób. Licbę ludności podlegającej ewakuacji strona niemiecka określa na 200 do 250 tys. Wobec beznadziejnej sytuacji po upadku Mokotowa i Żoliborza oraz w braku jakiejkolwiek realnej pomocy, Komenda Główna AK i Delegatura Rządu decyduja się kontynuować rozmowy kapitulacyjne. Gen. Tadeusz Komorowski ,,Bór'' wyznacza komisję do prowadzenia rokowań kapitulacyjnych. W jej skład wchodzą: przewodniczący-płk. dypl. Kazimierz Iranek-Osmecki ,,Heller'', ppłk dypl. Zygmunt Dobrowolski ,,Zyndram'', ppłk Franciszek Herman ,,Bogusławski'' i kpt. Alfred Korczyński ,,Sas'' - tłumacz. W nocy opracowany zostaje, z udziałem gen. Antoniego Chruściela ,,Montera'', polski projekt umowy o zaprzestaniu działań bojowych w Warszawie. Ma on stanowić podstawe do rozmów ze stroną niemiecką. Po godz. 19, po upłynięciu terminu rozejmu, Niemcy wznawiają gwałtowny ostrzał artyleryjski Śródmieścia.

2 październik 1944

Poniedziałek. Dionizego, Teofila. Wsch. sł. 6.55. Zach. sł. 18.28, śr. temp. powietrza 13 C, zachmurzenie duże, deszcz, stan wody w Wiśle 51 cm.

Od godz. 5.00 obowiązuje zawieszenie broni. Do godziny 19.00 Warszawe opuszcza ok. 16 tysięcy mieszkańców. Po dwóch dniach ewakuacji w Śródmieściu pozostaje nadal ponad 80 proc. ludności cywilnej. Przez cały dzień w siedzibie gen. Ericha von dem Bacha w Ożarowie toczą się pertraktacje polsko-niemieckie. O godz. 20.00 czasu niemieckiego, a 21.00 czasu polskiego ustają działania wojenne w stolicy. Obie strony podpisują w Ożarowie formalny układ o zaprzestaniu działań wojennych w Warszawie. Sygnatariuszem e strony niemickiej jest gen. Erich von dem Bach, zaś ze strony polskiej płk dypl. Kazimierz Iranek-Osmecki ,,Heller'' i ppłk dypl. Zygmunt Dobrowolski ,,Zyndram''. Najważniejsze ustalenia umowy kapitulacyjnej obejmują:

  • przyznanie Powstańcom, także tym którzy dostali sie do niewoli od 1 sierpnia 1944, uprawnień wynikających z konwencji genewskiej z dnia 27 sierpnia 1929, dotyczącej postepowania z jeńcami wojennymi;
  • Powstańcy nie będa ponosić odpowiedzialności za działalność wojskową i polityczna przed Powstaniem;
  • oddziały Armii Krajowej mają opuścić miasto dla złożenia broni w dniach 4 i 5 października;
  • ludność cywilna ewakuowana z Warszawy nie poniesie żadnych konsekwencji - zbiorowo lub indywidualnie - z powodu działalności we władzach i administracji cywilnej.

3 październik 1944

Wtorek. Teresy, Jana. Wsch. sł. 6.56. Zach. sł. 18.25, śr. temp. powietrza 17 C, zachmurzenie duże, lokalne deszcze, stan wody w Wiśle 123 cm.

Ludność Warszawy masowo opuszcza miasto. Do obozu przejściowego w Pruszkowie wychodzi ulicami Śniadeckich i 6-go Sierpnia w kierunku Filtrowej, Żelazną i Al. Jerozolimskimi w kierunku Grójeckiej oraz Grzybowską i Chłodną w kierunku Wolskiej. Z Pruszkowa droga prowadzi do obozów lub na roboty przymusowe do Niemiec, bądź w głąb Generalnego Gubernatorstwa. Zgodnie z postanowieniami układu kapitulacyjnego od rana trwa usuwanie barykad, znajdujących się najbliżej linii niemieckich. Powstańcy przygotowują się do złożenia broni. Odbywają się ostatnie odprawy oficerów i zbiórki żołnierzy. Odczytywane są rozkazy dowódców zgrupowań z wiadomością o kapitulacji oraz pożegnalny rozkaz dowódcy Warszawskiego Korpusu AK, gen. Antoniego Chruściela ,,Montera''. Trwa porządkowanie spraw kancelaryjnych, nadawanie odznaczeń i awansów. Wypłacony zostaje pierwszy żołd. Dowódcy poszczególnych oddziałów powierzają zaufanym żołnierzom ukrycie części broni i amunicji i dokumentów. Zgodnie z postanowieniami umowy kapitulacyjnej, przez kilka dni, w celach porządkowych, pozostaje w mieście wyznaczony batalion osłonowy. Składa się z trzech uzbrojonych kompanii AK w sile ok. 300 żołnierzy z Batalionu ,,Kiliński'' i ok. 120 z Batalionu ,,Miłosz''.

4 październik 1944

Środa. Rozalii, Franciszka. Wsch. sł. 6.58. Zach. sł. 18.23, śr. temp. powietrza 11 C, zachmurzenie duże, deszcz, stan wody w Wiśle 59 cm.

Zgodnie z umową kapitulacyjną oddziały powstańcze zdają amunicję. 21. i 72. Pułki Piechoty AK składają ją na rogu Wspólnej i Marszałkowskiej, 36. Pułk Piechoty - na Placu Napoleona, 15. Pułk Piechoty - na Placu Grzybowskim. Pierwsze oddziały Armii Krajowej opuszczają Warszawę. Ok. godz. 9. do niewoli oddaje się 21. Pułk Piechoty pod dowództwem ppłk. Stanisława Kamińskiego ,,Daniela''. Złożony z oddziałów Śródmieścia Południe , przemaszerowuje ul. Śniadeckich, 6-go Sierpnia, Suchą i Filtrową. W eter płyną ostatnie audycje powstańczego Polskiego Radia i radiostacji ,,Błyskawica''. Przed jej mikrofonem zasiada tego dnia szef techniczny , Jan Georgica ,,Grzegorzewicz''. Wspomina warunki pracy i podaje parametry techniczne radiostacji. O godz. 19.30 nadaje na pożegnanie ,,Warszawiankę'', po czym młotem niszczy nadajnik. Dowódca AK gen. Tadeusz Komorowski ,,Bór'' podpisuje ostatnią depeszę do władz RP w Londynie, nadaną następnego dnia rano. Ukazują się ostatnie numery pism powstańczych: ,,Dziennika Radiowego'', ,,Robotnika'', ,,Wiadomości Powstańczych'' i nr 102 ,,Biuletynu Informacyjnego''.

5 październik 1944

Czwartek. Placyda, Apolinarego. Wsch. sł.7.00. Zach. sł. 18.21, śr. temp. powietrza 11 C, zachmurzenie duże, deszcz, stan wody w Wiśle 65 cm.

Ok. godz. 9. zaczynają opuszczać miasto trzy pozostałe pułki piechoty: 72., 36. i 15. W Warszawie pozostaje batalion osłonowy pod dowództwem ppłk. Franciszka Packa ,,Mścisława'. Składa broń 9. października. Ze Śródmieścia południowego wychodzi 72. Pułk Piechoty AK pod dowództwem ppłk. Jana Szczurka-Cergowskiego ,,Sławbora''. Trasa przemarszu wiedzie ulicami Śniadeckich, 6-go Sierpnia, Suchą, Filtrową. Do kolumny tej zostaje włączona Komenda Główna AK, dowództwo 10. Dywizji Piechoty oraz Grupa ,,Sokół'' Narodowych Sił Zbrojnych płk. Spirydiona Koiszewskiego ,,Topora''. Ze Śródmieścia Północnego wychodzi 36. Pułk Piechoty pod dowództwem mjr. Stanisława Błaszczaka ,,Roga''. Do kolumny dołączają: sztab Warszawskiego Okręgu Korpusu, sztab 28. Dywizji Piechoty oraz Komenda Miasta. Trasa przemarszu prowadzi ul. Żelazną, Al. jerozolimskimi i Grójecką. Jako ostatnia opuszcza Warszawę kolumna 15. PP pod dowództwem ppłk. Franciszka Rataja ,,Pawła''. Pułk opuszcza Warszawę ulicami Grzybowską, Chłodną i Wolską. Kolumny Powstańców kierowane są do Ożarowa, skąd jeńcy wywożeni są pociągami towarowymi do stalagu 334 Lamsdorf (Łambinowice) na Śląsku Opolskim. Powstańcy otrzymują tam numery jenieckie, po czym rozsyłani są do obozów jenieckich na terenie Niemiec i Austrii. Tylko ze Śródmieścia wychodzi do niewoli niemieckiej 11668 żołnierzy, z Komendantem Głównym AK gen. Tadeuszem Komorowskim ,,Borem'' oraz pięcioma generałami: Tadeuszem Pełczyńskim ,,Grzegorzem'', Antonim Chruścielem ,,Monterem'', Tadeuszem Kossakowskim ,,Krystynkiem'', Kazimierzem Sawickim ,,Prutem'' i Albinem Skroczyńskim ,,Łaszczem''. Z ludnością cywilną wychodzi - z zadaniem kierowania dalszą konspiracją - gen. Leopold Okulicki ,,Niedźwiadek''. Bilans strat po stronie polskiej: ok. 18 tys. poległych Powstańców, ok. 180 tys. zabitych cywilów i ok. 3,5 tys. poległych żołnierzy 1. Armii WP; ok. 25 tys. rannych Powstańców, w tym 6,5 tys. ciężko. Do niewoli dostaje sie ok. 16 tys. Powstańców. Warszawa, zburzona podczas walk, po Powstaniu jest systematycznie równana z ziemią przez Niemców. Straty dóbr kultury są ogromne. Zabytkowe budynki i świątynie, całe Stare Miasto, pomniki, biblioteki, muzea i archiwa obrócone są w ruinę, ich kolekcje spalone. Dzieła zniszczenia dopełniają wojska sowieckie po zajęciu stolicy 17 stycznia 1945 r.

KONIEC

(Opracowano na podstawie materiałów z Muzeum Powstania Warszawskiego)


Zobacz również :

2012 r.

  • W dniu 31 lipca w Grodzisku Mazowieckim i 1 sierpnia w Podkowie Leśnej odbył się otwarty, bezpłatny pokaz filmów o Armii Krajowej i Powstaniu Warszawskim - czytaj...
  • Warszawa: relacja z Powązek - zobacz...
  • Warszawa: Godzia ''W" Bemowo - zobacz...
  • Szczecin: Inscenizacja w 68 rocznicę Powstania Warszawskiego - zobacz...
  • Wrocław: Śląsk Wrocław - Helsingborg (patriotyczna oprawa na meczu) - zobacz...

Żołnierze Armii Krajowej nadal ,,zaplutymi karłami reakcji" dla radnych Milanówka k. Warszawy

Radni Milanówka:

  • Ewa Kubek,
  • Hanna Młynarska,
  • Waldemar Parol,
  • Marzena Osiadacz,
  • Małgorzata Trębińska,
  • Włodzimierz Starościak,
  • Wojciech Wlazło,
  • Karol Wójcik,
  • Barbara Wiśniewska,
  • Bożena Utrata

podczas obrad Sesji Rady Miasta głosowali za zdjęciem z porządku obrad uchwały dotyczącej oflagowania Milanówka dla upamiętnienia rocznicy wybuchu Powstania Warszawskiego. Czytaj więcej...

 

  • ,,Polska to szczęście'' jak pisał Jarosław Rymkiewicz czy też ,,Polskość to nienormalność, Polska to mit'' jak pisał Donald Tusk - pamięci Tych, którzy , jak pisał Juliusz Słowacki : ,,Szli i wołali Polska, Polska'' - sierpniowe wydanie ,,Alternatywy'' - pobierz/czytaj...
  • ''Zanim wybiła Godzina ,,W'' , pdf, 135 kB ... pobierz/zobacz...
  • A Sowieci stali z bronią u nogi - czytaj...
  • Nikt już nie chce filmu o Powstaniu Warszawskim - czytaj...
  • Program i obchody 65. rocznicy Powstania Warszawskiego - zobacz...
  • Stefan Rowecki ,,Grot'' - czytaj...
  • 1 sierpień 2009 - Warszawskie Powązki - zobacz...

 

Powrót do strony głównej

 

a