Zaporczycy

Oddział, a właściwie zgrupowanie oddziałów mjr. Hieronima Dekutowskiego "Zapory", to jedna z największych i najbardziej bitnych jednostek partyzanckich z okresu walki z komunistami. Prowadzona przez charyzmatycznego dowódcę, cichociemnego, w okresie okupacji niemieckiej dowódcę oddziału dyspozycyjnego Kedywu w Inspektoracie Armii Krajowej Lublin - Puławy, mającego w swoim dorobku bojowym kilkadziesiąt wystąpień zbrojnych przeciwko Niemcom, latem 1945 r. liczyła blisko 400 partyzantów. Operowała w kilku pododdziałach na terenie województwa lubelskiego, kieleckiego i rzeszowskiego. Bilans wystąpień zbrojnych Zgrupowania to kilkaset akcji zbrojnych, z czego kilkadziesiąt o poważnym ciężarze gatunkowym (bitwy z grupami operacyjnymi komunistycznych służb policyjnych i wojskowych, ataki na posterunki milicji).

Działania oddziałów podległych "Zaporze" wytraciły swój impet dopiero w okresie amnestii z lutego 1947 r., w ramach, której, zgodnie z zaleceniami dowództwa podziemia poakowskiego (Zrzeszenie WiN), któremu podlegało Zgrupowanie, znaczna część partyzantów "Zapory" ujawniła się i zaprzestała walki. Sam "Zapora" nie skorzystał z "amnestii", dzieląc los swoich nieujawnionych podkomendnych. Jak zeznał przed komunistycznym sądem w toku procesu: " [...] ta propozycja [złożona przez jego konspiracyjnych przełożonych propozycja ujawnienia na korzystnych dla niego warunkach, - przyp. aut.] nie odpowiadała mi, ponieważ byłem związany ze swoimi ludźmi trudem i walką, byłem przecież ich dowódcą, więc nie chciałem umyć rąk i zostawić tych ludzi jak grupy bandyckiej w terenie, bez dowództwa.'' "Zapora" został aresztowany16 IX 1947 r. podczas próby przekroczenia granicy. Przeszedł nieludzkie śledztwo. Został skazany wraz z pięcioma swoimi żołnierzami na karę śmierci i 7 III 1949 r. zamordowany wraz z nimi w więzieniu mokotowskim w Warszawie. Przed podjęciem próby wyjazdu na zachód, "Zapora" przekazał dowództwo nad nieujawnionymi partyzantami Zgrupowania kpt. Zdzisławowi Brońskiemu "Uskokowi" (zginął 21 V 1949 r) i por. Mieczysławowi Pruszkiewiczowi "Kędziorkowi" (zginął 18 V 1951 r.). Ostatnim podkomendnym "Zapory", który zginął od kul komunistów był sierż. Jóżef Franczak "Lalek", zabity przez grupę operacyjną SB-ZOMO 21 X 1963 r. W sumie, w okresie walki z komunistami, zginęło lub zostało zamordowanych ponad 200 partyzantów "Zapory". Miejsca Ich pochówku, poza kilkoma wyjątkami, pozostają nieznane.

(źródło: Fundacja Pamiętamy)

Trzon wszystkich formacji oddziałów ,,Zapory'' - AK, samoobrony AK, ROAK, WiN i podziemia po 1947 r. - stanowili chłopi i chłopscy synowie Lubelszczyzny, którzy także w tej nierównej walce o wolnośc Polski ponieśli największe straty. Wśród 997 żołnierzy oddziałów ,,Zapory'', których biogramy będą prezentowane na tej stronie, a podległych w różnych okresach bezpośredniemu lub pośredniemu dowództwu mjr. ,,Zapory'' wyjątek stanowi kilkadziesiąt biogramów lekarzy, księży i tzw. ,,meliniarzy'', czyli chłopów przyjmujących do swych domów żołnierzy ,,Zapory'' i udzielających im pomocy , bowiem ludzie ci - wspomagając partyzantów ,,Zapory'' - ryzykowali życiem własnym i całym swym dobytkiem. Prezentowany spis , zwłaszcza w wypadku ,,meliniarzy'', zawiera zaledwie ułamek procenta tych wszystkich bezimiennych bohaterskich chłopskich rodzin, których ofiarność i odwaga umozliwiały funkcjonowanie oddziałów ,,Zapory'' przez wszystkie lata ich walki. Wśród 997 żołnierzy i niewielkiej grupy współpracowników znane jest pochodzenie lub przynależność do określonej grupy społecznej 633 osób: chłopi stanowią wśród nich 78,35%, robotnicy i rzemieślnicy 12,16%, inteligenci i zawodowi oficerowie 8,84%, a ziemianie 0,65%. Wśród 237 poległych i zamordowanych żołnierzy i współpracowników ,,Zapory'', znane jest pochodzenie społeczne 159 osób: chłopi stanowili wśród nich 86,1% , robotnicy i rzemieślnicy 6,7%, inteligenci 6,4% i ziemianie 0,6% . Spośród poległych znanych podkomendnych mjr. ,,Zapory'', zaledwie 10 straciło zycie w czasie okupacji hitlerowskiej. Reszta zginęła w walkach z NKWD, KBW, UB, MO i ORMO lub została zamordowana w komunistycznych aresztach i więzieniach.

W komunistycznej propagandzie Armia Krajowa określana była mianem ,,pańskiego wojska''. Jednakże owa chłopskośc oddziałów ,,Zapory'' stanowi klucz do zrozumienia szeregu ważnych kwestii. przede wszystkim tłumaczy skalę nienawiści, jaką przez wszystkie lata PRL-u serwowali ,,Zaporczykom'' i ich dowódcy funkcjonariusze służb bezpieceństwa, politycy i propaganda. Zbrojna walka ziemian i inteligentów przeciwko ,,ludowej'' władzy mieściła się bowiem w marksistowskiej teorii walki klas, była jakby wpisana w scenariusz ,,wyzwalania'' Polski spod władzy okrutnych ,,panów i obszarników''. Tymczasem przeciwko komunistom, którzy nieśli polskim chłopom ,,wolność i ziemię'', na Lubelszczyźnie najliczniej i z największą determinacją wystąpili nie obszarnicy i inteligenci, lecz właśnie chłopi. Dlatego nie było dla nich litości. Musieli zginąć. Aby zbezcześcić pamięć o nich, ,,ludowa'' władza przydała żołnierzom ,,Zapory'' ( i wszystkim innym żołnierzom podziemia niepodległościowego walczącego z komunistami) miano pospolitych bandytów.

O ówczesnym pokoleniu polskich chłopów Zbigniew Herbert powiedział: ,,W czasach stalinowskich, nie będąc chłopomanem, lepiej porozumiewałem się z chłopami, bo oni mysleli trzeźwo. Z inteligencją komunistyczną trudno mi znaleźć nić porozumienia. Posługują się intelektem, aby rzecz fałszować. To znaczy nie mówić, że to niewola''. Jego myśl, ks. Józef Tischner uzupełnił nastepująco: ,,Oni bardzo dobrze wyczuwali zło komunizmu. (...) Ci prości ludzie czuli bardziej niz wielu uczonych, że zaczyna się czas kłamstwa. Mozna wskazać na wielu pisarzy, którzy kłamstwa nie zauważyli. I jeszcze ta Polska! Oni czuli, że Polske trzeba kochać nie tyle za coś, co mimo wszystko. (...) To nie chodziło tylko o własną obronę. Chodziło o coś więcej. O Ojczyznę.''

(opracowano na podstawie ,,Zaporczycy w fotografii 1943-1963'', Ewa Kurek, jak również poniższy spis żołnierzy ,,Zapory'')


Spis żołnierzy i współpracowników oddziałów AK, samoobrony AK, ROAK i WiN majora ,,Zapory''

[A] [B] [C] [D] [E] [F] [G] [H] [I] [J] [K] [L] [M] [N] [O] [P] [R] [S] [Ś] [T] [U] [W] [Z] [Ż] (wybór alfabetyczny w przygotowaniu)

 



Powrót do strony głównej