Po ''amnestii'' lutowej 1947 roku i ujawnieniu w kwietniu 1947 roku Obwodu Suwalsko-Augustowskiego WiN ( 25 kwietnia 1947 roku ) w lasach pozostali nieliczni. Jednak na skutek ponownych represji, prowokacji i zagrożenia aresztowaniami doszło do odtwarzania oddziałów partyzanckich.

Oddział utworzony w 1949 roku przez Jana Sadowskiego ''Blady'' i Piotra Burdyna był najliczniejszym i najbardziej znanym z tych które działały na tym terenie po ujawnieniu podziemia w 1947 roku. Oddział ten funkcjonował głównie na obszarze powiatu suwalskiego, augustowskiego, gołdapskiego i oleckiego, przejściowo w powiecie węgorzewskim, giżyckim i ełckim. Wydarzenia z 6 kwietnia w Rudziach koło Gołdapi i z 9 kwietnia 1952 w Łumbiach spowodowały praktyczne rozbicie oddziału w wyniku obław przeprowadzonych przez KBW i UB. Ocalały z obławy i bitwy w Łumbiach " Antoni Kwiedorowicz "Lis" dotyczył do oddziału operującego w augustowskim (Eugeniusz Gołębiowski "Gabryś", Stanisław Orłowski "Piorun", Edmund Krysiuk ''Lot'').

Zgodnie ze swoimi założeniami oddział Jana Sadowskiego i Piotra Burdyna pełnił funkcje policyjne, chroniąc miejscową ludność przed nadużyciami ze strony przedstawicieli władzy ludowej, likwidując lub karząc aktywistów partyjnych, współpracowników i agentów UB. Zapewniało mu to konieczne do przetrwania oparcie wśród mieszkańców wsi. Oddział miał swoją sieć bunkrów na terenie gospodarstw życzliwych rolników, w których mógł przeczekać wszelkie obławy.

Za pomoc udzielaną partyzanckim oddziałom zarówno rodziny partyzantów jak i ludność cywilna doznawała szeregu represji. Meldunek szefa PUBP w Suwałkach - kpt. Władysława Szysza - z 23 lutego 1951 roku podaje, że jesienią 1950 "(.) zlikwidowano mienie oraz wysiedlono na teren Ziem Odzyskanych rodzinę dowódcy bandy ps. >Blady<". Na Suwalszczyźnie represje groziły nawet każdemu noszącemu nazwisko Burdyn: "Tu jeszcze jeden Burdyn był, był zawiadowcą stacji w Trakiszkach. To jemu tak dokuczali, że wyjechał aż koło Olsztyna, (.) wystarczyło samo nazwisko. (.) Burdyn to amen!" ( Relacja J. Jachimowicza z 26 lipca 2003 roku). Więcej informacji o metodach UB oraz represjach w stosunku do ludności cywilnej na Ziemi Suwalskiej i Pojezierzu Augustowskim czytaj/pobierz tutaj... ( Acrobat Reader, pdf - 0,2 MB )

6 kwietnia 1952

ma miejsce obława UB i KBW w Rudziach :

Julian Staśkiewicz ps. ,,Borowy" - s. Jana i Rozalii ur. 14.10.1927 we wsi Lipniak gm. Zaboryszki pow. Suwałki. Żołnierz WiN. Ujawnił się w Suwałkach 25.04.1947 . Do oddziału dołączył w czerwcu 1950 . Poległ 06.04.1952 we wsi Rudzie gm. Grabowo pow. Gołdap po walce z grupą KBW w obejściu Józefa Pojawis.

Franciszek Witkowski ps. ,,Adam" ,,Agrest" ,,Cygan" - s. Kazimierza i Weroniki z domu Bogdan, ur. 27.03.1922 we wsi Kruszki gm. Pawłówka pow. Suwałki. Członek WiN. Ujawnił się w Suwałkach, 25.04.1947 . Do grupy Burdyna i Sadowskiego dołączył w maju 1950 szykanowany przez UB i zmuszony do współpracy (pseudonim operacyjny ,,Sprytny"). Podobnie jak brat Mieczysław, po wejściu do grupy nie podjął działalności agenturalnej. Po śmierci ,,Bladego" objął dowództwo patrolu operującego przeważnie na terenach powiatów giżyckiego, gołdapskiego i węgorzewskiego. Poległ 06.04.1952 we wsi Rudzie gm. Grabowo pow. Gołdap po walce z grupą KBW w obejściu Józefa Pojawis.

Mieczysław Witkowski ps. ,,Krawiec " ,,Przekurat " ,,Ślepak " - s. Kazimierza i Weroniki z domu Bogdan , ur. 04.11.1925 we wsi Kruszki gm. Pawłówka pow. Suwałki. Członek WiN (siatka). Ujawnił się w Suwałkach, 25.04.1947 . Do grupy Burdyna i Sadowskiego dołączył w maju 1950 szykanowany przez UB i zmuszony do współpracy (pseudonim operacyjny ,,Echo " ). Po wejściu do grupy zerwał kontakt i przyznał się Burdynowi, że został razem z bratem Franciszkiem zwerbowany przez UB . Ujęty ciężko ranny, 06.04.1952 we wsi Rudzie gm. Grabowo pow. Gołdap po walce z grupą KBW w obejściu Józefa Pojawis. Przewieziony do szpitala w Olecku, a następnie w Białymstoku popełnił samobójstwo zrywając opatrunki i rozrywając rany.

Mieczysław Dudanowicz ps. ''Pomidor'' - syn Jana i Weroniki, urodzony 9.09.1929 r. w Baranowo pow. Suwałki. Ujęty po walce 6 IV 1952 w Rudziach pow. Gołdap. Skazany na karę śmierci, utratę praw na zawsze i przepadek mienia. 3 IV 1953 r. Rada Państwa zmieniła wyrok na 10 lat więzienia z utrata praw na 5 lat oraz utrzymala w mocy karę przepadku mienia. Zwolniony z więzienia 22.12.1959 roku . Przygotowując materiał natrafiłem na informację, że aresztowany ''Pomidor'' wydał miejsce lokalizacji dwóch bunkrów w Łumbiach ( Krystyna Pasiuk, ''Ostatni ,,leśni'' sywalszczyzny. Oddział ,,Bladego - Burtyna '' ) co skutkowało tragiczną akcją w Łumbiach 9 kwietnia 1952 roku.

9 kwietnia 1952

ma miejsce obława UB i KBW w Łumbiach

Józef Dudanowicz ps. ,,Skała " - s. Bolesława i Anny z domu Kamińska, ur. 24.01.1930 we wsi Lipniak gm. Zaboryszki pow. Suwałki, rodzony brat ,,Ponurego " . Do grupy Burdyna i Sadowskiego wstąpił wraz ze swym kuzynem Ryszardem ps. ,,Wir " we wrześniu 1949. Ujęty ranny w dniu 09.04.1952 , we wsi Łumbie gm. Krasnopol pow. Suwałki po walce z grupą KBW, po wykryciu bunkra w gospodarstwie Jana Kruszyłowicza. ( znalazłem również w innych źródłach nazwisko : Kryszołowicza). Zmarł z ran.

(Józef Dudanowicz ''Skała'' )

Franciszek Dudanowicz ps. ,,Chomik " - s. Bolesława i Anny z domu Kamińska, ur. 05.02.1932 we wsi Lipniak gm. Zaboryszki pow. Suwałki. Do grupy Burdyna i Sadowskiego dołączył za namową brata Mieczysława ps. ,,Ponury" , w dniu 13.12.1950. Poległ w dniu 09.04.1952 , w walce z grupą operacyjną KBW we wsi Łumbie gm. Krasnopol pow. Suwałki, po wykryciu bunkra w obejściu Jana Kruszyłowicz.

Ryszard Dudanowicz ps. ,,Wir" - s. Józefa, ur. 07.10.1928 w Szypliszkach gm. Zaboryszki pow. Suwałki. Jako dezerter z WP wstąpił do grupy Burdyna i Sadowskiego wraz z kuzynem Józefem ps. ,,Skała " , we wrześniu 1949. Od października 1951 dowodził pięcioosobowym patrolem. Poległ w walce z grupą KBW we wsi Łumbie gm. Krasnopol pow. Suwałki, po wykryciu bunkra w obejściu Jana Kruszyłowicz.

(Ryszard Dudanowicz ''Wir'')

Mieczysław Jan Dudanowicz ps. "Kamień" i "Ponury" , syn Bolesława i Anny z domu Kamińska, 26.01.1925 we wsi Lipniak gm. Zaboryszki pow. Suwałki , członek AK, w czasie akcji "Burza" został internowany przez NKWD, lecz uciekł z transportu do Ostaszkowa i powrócił na gospodarstwo. We wrześniu 1946 zatrzymany przez UB, więziony w Suwałkach i Białymstoku, zwolniony po trzech i pół miesiącach, ukrywał się przez około poł roku do kwietnia 1947 , ujawnił się w PUBP w Suwałkach ( aczkolwiek w aktach sprawy brak potwierdzenia w/w informacji - podał, że kiedy zgłosił się do UB, powiedziano mu, że ujawniają się tylko oddziały leśne - na podst. : Sąd Wojewódzki w Suwałkach, Akta sprawy M. J. Dudanowicza o unieważnienie wyroku , sygn. akt II Ko 60/92 .). Przyłączył się do oddziału ,,Bladego'' - Burdyna, ujęty po walce w Łumbiach 9 kwietnia 1952 roku, ciężko ranny. Skazany na karę śmierci, utratę praw na zawsze i przepadek mienia. 18.08.1953 Rada Państwa w drodze łaski zamieniła wyrok na 15 lat więzienia z utratą praw na 5 lat oraz utrzymała w mocy karę przepadku mienia. Zwolniony z więzienia 22.12.1958 roku ( w aktach sprawy brak daty zwolnienia, data ustalona wg. dokumentów późniejszych).

Feliks Dziedziech ,,Jacek" ,,Żbik" - syn Bronisława, urodzony 20.11.1926 roku we wsi Klonorejść gmina Jeleniewo, powiat Suwałki. Członek patrolu ,,Młota". Ujawnił się, z całością grupy, w dniu 25 kwietnia 1947 roku w Suwałkach. 18 lipca 1950 roku przystąpił do grupy Piotra Burdyna i Jana Sadowskiego. Ujęty ranny w dniu 9 kwietnia 1952 roku, we wsi Łumbie gmina Krasnopol powiat Suwałki po walce z grupą K.B.W., po wykryciu bunkra w gospodarstwie Jana Kruszyłowicza. Skazany 14 stycznia 1953 roku na karę śmierci zamienioną na 15 lat więzienia. Wyszedł na wolność 20.11.1960 r.

( Feliks Dziedziech ''Żbik'')

Antoni Kwiedorowicz ( właściwie Antanas Kvedaravičius) ps. ,,Lis" ,,Stryjek" - syn Adama , Litwin, ur. w 1916. Ukrywał się przed poborem do Armii Czerwonej. Działał w narodowej partyzantce litewskiej, między innymi w grupie Jurgisa Krikščiaunasa ps. ,,Rimwydas" gdzie występował pod pseudonimem ,,Łape" ( lis) lub ,,Šeškas" ( tchórz). W 1946 oddział ,,Rymvidasa" przeszedł na terytorium Polski, gdzie działał do grudnia 1949. Od grudnia 1949 w grupie Burdyna i Sadowskiego. Po rozbiciu grupy, w kwietniu 1952 przeniósł się na teren powiatu augustowskiego, gdzie dołączył do grupy ,,Gabrysia" i ,,Lota", a po ich wyjeździe w czerwcu 1952 , przejął jej dowództwo. Poległ 02.10.1954 w walce z KBW w masywie leśnym Krasne - Wyżarne - Skiblewo gm. Lipsk pow. Augustów.

10 kwietnia 1952

Piotr Burdyn urodził się 10 maja 1923 roku w Rudawce, gmina Sejwy (czasami podawane: Sejny). Wywieziony na roboty przymusowe do Prus Wschodnich w 1942. W lutym 1945 wcielony do Armii Czerwonej skąd wkrótce zdezerterował. Od kwietniu 1946 członek WiN-u (m.in. w patrolu ''Wróbla''). Po aresztowaniu 11.07.1946, zmuszony do współpracy z PUBP w Suwałkach ( ps. operacyjny ,,Gil"). Po miesiącu wyszedł na wolność po podpisaniu współpracy, natychmiast przyznał się do tego wobec innych członków WiN-u. Zgodę na współpracę traktował jako jedyną możliwą przepustką do wolności i nie zamierzał zobowiązania tego realizować. Jest prawdopodobną hipoteza, że pseudonim "Kabel", który podał w karcie ujawnienia, jest wynikiem faktu przyznania się do współpracy z organami bezpieczeństwa.

W lutym 1947, z rozkazu Dowódcy Obwodu Józefa Grabowskiego ps. ,,Cyklon" ,,Mur" ,,Przytulski" i szefa dywersji Kazimierza Ceckowskiego ps. ,,Wąż" ,,Węgorz", wraz z Józefem Łukowskim ps. ,,Szczerbiec", Janem Sadowskim ps. ,,Komar" i Bronisławem Nikścin ps. ,,Dąb" został oddelegowany na teren miasta Suwałki w celu stworzenia siatki wywiadowczej. Nie chcąc się ujawniać, dołączył do patrolu Kazimierza Bartnika ,,Młotka", który także odmówił ujawnienia się. Piotr Burdyn, tak jak część żołnierzy patrolu Józefa Milucia "Wróbla" (w tym również Jan Sadowski) oraz patrolu Kazimierza Bartnika "Młotka", był przeciwny ujawnieniu się. Wspomina on: "(.) nam wcale nie było ochoty, bo z nas każdy już był w rękach ubowców, to myśmy wiedzieli, że to tylko zdrada, to ujawnienie, co też i potem do tego doszło" . Ujawnił się dopiero na wyraźny rozkaz prezesa obwodu Józefa Grabowskiego "Cyklona" 29 kwietnia 1947 roku.

W lipcu 1947 , poszukiwany jako domniemany uczestnik napadu rabunkowego (ofiarą miała paść ,,zasłużona " dla komunistów rodzina Bielawskich z miejscowości Michnowce gm. Krasnopol pow. Suwałki ), wyjechał na Śląsk, do Świętochłowic, gdzie podjął pracę w hucie ,,Zygmunt " . W marcu 1948 wstąpił do PPR. Aresztowany 01.06.1948. Po około trzech tygodniach zbiegł podczas konwoju z Suwałk do Białegostoku ( konwojujący go oficer PUBP Suwałki Eugeniusz Kępka był wg. dokumentów UBP pijany) i zaczął się ukrywać. Jesienią 1948 roku ukrywał się wraz z byłym żołnierzem narodowości litewskiej Obwodu Suwalsko-Augustowskiego WiN Alfonsem Mielkusem "Milko" w bunkrze, znajdującym się na terenie gospodarstwa Jerzego Jurkuna w Graużach Starych. W styczniu 1949 nawiązał kontakt z UB w Suwałkach, z którym podjął zerwaną współpracę. W dniu 01.05.1949, gdy jego mocodawcy nakazali mu zastrzelić, bądź doprowadzić do aresztowania Jana Sadowskiego ps. ,,Blady " , nawiązał kontakt z tym ostatnim i ostatecznie zerwał kontakty z UB.

Zginął śmiercią samobójczą, rozrywając się granatem w dniu 10.04.1952 w mieszkaniu Stanisławy Milewskiej w we wsi Wysoki Most gm. Giby pow. Suwałki, osaczony przez grupę operacyjną UB i KBW.

Warto wspomnieć, że wśród mieszkańców Suwalszczyzny funkcjonuje legenda, że Piotr Burdyn, który był postrachem organów bezpieczeństwa, wtedy też przechytrzył je i po upozorowaniu samobójstwa wyjechał na Zachód.


Opracowano na podstawie :

1. Bartłomiej Rychlewski ''Po dolinach i po wzgórzach''

2. Krystyna Pasiuk ''Ostatni ,,leśni'' suwalszczyzny. Oddział ,,Bladego'' - Burdyna ''


< Powrót do strony głównej >


 

a